Η Λάστα, ένα χωριό του νομού Αρκαδίας, αποτελεί μία από τις εκατοντάδες πόλεις και χωριά «φαντάσματα» που έχουν ερημώσει ή εγκαταλειφθεί στην Ελλάδα λόγω της συνεχούς μείωσης των γεννήσεων, της οικονομικής κρίσης και της μαζικής μετανάστευσης. Οι ειδικοί οικονομολόγοι προειδοποιούν ότι η πτωτική δημογραφική πορεία ασκεί σοβαρή πίεση σε μια χώρα που προσπαθεί να ανακάμψει από την οικονομική κρίση, με τους νέους να μειώνονται δραματικά, επηρεάζοντας τη βιωσιμότητα της οικονομίας.
«Ενώ η Ελλάδα βλέπει πολύ σταθερή ανάπτυξη αυτή τη στιγμή, κοιτάζοντας μπροστά, με ολοένα και λιγότερους ανθρώπους να δουλεύουν, αυτό θα είναι δύσκολο να διατηρηθεί», ανέφερε ο Μπερτ Κόλιν, επικεφαλής οικονομολόγος της ING, μιλώντας στο CNBC.
Η πτώση των γεννήσεων ως υπαρξιακή απειλή
Η Ελλάδα συγκαταλέγεται στις χώρες με τους χαμηλότερους δείκτες γεννητικότητας στην Ευρώπη, με το ποσοστό να βρίσκεται στο 1,3, δηλαδή σχεδόν το μισό σε σύγκριση με το 1950 και πολύ κάτω από το απαιτούμενο 2,1 για τη διατήρηση του πληθυσμού. Το 2023, οι γεννήσεις έφτασαν τις 71.400, τον χαμηλότερο αριθμό από την έναρξη των επίσημων αρχείων, και μειώθηκαν κατά 6% σε σχέση με το 2022. Πλέον, υπάρχει περίπου μία γέννηση για κάθε δύο θανάτους, ενώ ο πληθυσμός άνω των 65 ετών είναι σχεδόν διπλάσιος από εκείνον των παιδιών ηλικίας 0 έως 14 ετών.
Αυτός ο δημογραφικός κίνδυνος ώθησε τον πρωθυπουργό Κυριάκο Μητσοτάκη να δηλώσει ότι αποτελεί «υπαρξιακή» απειλή για την ελληνική κοινωνία. «Η αλήθεια είναι ότι σήμερα ο λαός μας είναι από τους πιο ηλικιωμένους στην Ευρώπη», ανέφερε σε ένα δημογραφικό συνέδριο, τονίζοντας ότι το πρόβλημα είναι πιο έντονο σε συγκεκριμένες περιοχές της χώρας, καθιστώντας αναγκαίες τόσο εθνικές όσο και τοπικές παρεμβάσεις.
Εγκαταλελειμμένα χωριά και πληθυσμιακή μείωση
Η εγκατάλειψη είναι ιδιαίτερα εμφανής σε χωριά και περιοχές χωρίς κατοίκους. Εκτιμήσεις υποδεικνύουν ότι σχεδόν 200 πόλεις και χωριά έχουν ερημωθεί πλήρως, ενώ οι πιο απομακρυσμένες τοποθεσίες δυσκολεύουν την ακριβή καταγραφή τους. Ορισμένα μέρη, όπως η Λάστα, έχουν προσελκύσει επισκέπτες που ενδιαφέρονται να εξερευνήσουν την ιστορία τους, αλλά παραμένουν σε μεγάλο βαθμό εγκαταλελειμμένα, όπως καταγράφηκε στην επίσκεψη του CNBC το 2024.
Αιτίες της παρακμής και πρωτοβουλίες ανάκαμψης
Η δημογραφική κάμψη έχει τις ρίζες της τόσο στην οικονομική κρίση της δεκαετίας του 2000 όσο και σε προηγούμενες δεκαετίες, με αποτέλεσμα λιγότερες γεννήσεις και μαζική μετανάστευση. Η κυβέρνηση, βλέποντας την πιθανή μείωση του πληθυσμού στα 7,5 εκατομμύρια έως το 2050, έχει λάβει μέτρα όπως τη δημιουργία του Υπουργείου Κοινωνικής Συνοχής και Οικογενειακών Υποθέσεων και την ανακοίνωση επενδύσεων ύψους 20 δισεκατομμυρίων ευρώ έως το 2035 για την ενίσχυση των οικογενειών και της γεννητικότητας.
Παρά τα παραπάνω, ο Μπερτ Κόλιν εξέφρασε αμφιβολίες για την αποτελεσματικότητα των μέτρων, υποστηρίζοντας ότι απαιτούνται πιο βαθιές πολιτικές αλλαγές για να αντιστραφεί η τάση.
Οικονομικές προκλήσεις και διεθνής διάσταση
Παρά τις βελτιωμένες οικονομικές προοπτικές, η Ελλάδα παραμένει ευάλωτη στις δημογραφικές αλλαγές, που ενδέχεται να περιορίσουν τη μακροπρόθεσμη ανάπτυξη. Ο Κόλιν υπογραμμίζει ότι η αύξηση του πληθυσμού σε ηλικία εργασίας σχετίζεται άμεσα με την οικονομική παραγωγικότητα, σημειώνοντας ότι η Ελλάδα δεν είναι η μόνη χώρα που αντιμετωπίζει τέτοιες προκλήσεις.
Η δημογραφική παρακμή δεν είναι αποκλειστικά ελληνικό πρόβλημα· πολλές ανεπτυγμένες χώρες, όπως η Ιαπωνία και η Νότια Κορέα, αντιμετωπίζουν παρόμοιες προκλήσεις, με τη Δύση και την Κίνα να βρίσκονται επίσης σε πορεία γήρανσης του πληθυσμού.
