Η πιθανότητα συμφωνίας για την οριοθέτηση ΑΟΖ μεταξύ Τουρκίας και Συρίας αναδεικνύεται ως ένα ακόμη στοιχείο στη γεωπολιτική στρατηγική της Άγκυρας στην Ανατολική Μεσόγειο.
Μετά το παράνομο τουρκολιβυκό μνημόνιο του 2019, η Τουρκία φαίνεται να συνεχίζει τις προσπάθειες εδραίωσης της παρουσίας της στην περιοχή, επιδιώκοντας αναθεώρηση του καθεστώτος των θαλάσσιων ζωνών και ενίσχυση της επιρροής της, με τη «Γαλάζια Πατρίδα» να αποτελεί τον κεντρικό στρατηγικό άξονα.
Η Άγκυρα προωθεί μια στρατηγική αναθεωρητισμού, αξιοποιώντας διμερείς συμφωνίες για να ενισχύσει τη θέση της και να διαμορφώσει τετελεσμένα που ευνοούν την πολιτική της «Γαλάζιας Πατρίδας».
Στόχοι της Τουρκίας με πιθανή συμφωνία με τη Συρία
Μέσα από μια ενδεχόμενη συμφωνία με τη Συρία, η Τουρκία επιδιώκει να ενδυναμώσει τη θέση της στην Ανατολική Μεσόγειο, δημιουργώντας τετελεσμένα που συνάδουν με την πολιτική της «Γαλάζιας Πατρίδας». Αυτή η στρατηγική βασίζεται στην επέκταση των θαλάσσιων δικαιωμάτων της Τουρκίας και στοχεύει στη μεγιστοποίηση της υφαλοκρηπίδας και της ΑΟΖ της εις βάρος της Ελλάδας και της Κύπρου.
Παράλληλα, μια τέτοια συμφωνία θα μπορούσε να λειτουργήσει ως μέσο πίεσης προς την Ελλάδα και την Κύπρο, δημιουργώντας προηγούμενα που θα υποστηρίζουν τις τουρκικές διεκδικήσεις. Επιπλέον, θα μπορούσε να προσφέρει έμμεση νομιμοποίηση της στρατιωτικής παρουσίας της Τουρκίας στη βόρεια Συρία και να ενισχύσει την επιρροή της απέναντι σε άλλες περιφερειακές δυνάμεις.
Συγκρίσεις με το τουρκολιβυκό μνημόνιο
Το παράνομο τουρκολιβυκό μνημόνιο και η πιθανή συμφωνία με τη Συρία έχουν κοινές στρατηγικές κατευθύνσεις, αλλά και σημαντικές διαφορές. Και στις δύο περιπτώσεις, η Τουρκία επιδιώκει να επαναπροσδιορίσει τα θαλάσσια σύνορα της Ανατολικής Μεσογείου, αγνοώντας την επήρεια των νησιών στις θαλάσσιες ζώνες.
Όπως και με το τουρκολιβυκό μνημόνιο, η Άγκυρα υποστηρίζει ότι τα νησιά δεν δικαιούνται πλήρη ΑΟΖ και υφαλοκρηπίδα. Ωστόσο, η πιθανή συμφωνία με τη Συρία έχει διαφορετική γεωγραφική και πολιτική διάσταση, επηρεάζοντας περισσότερο την Κύπρο, χωρίς να παραβλέπει εντελώς τα συμφέροντα της Ελλάδας και της Αιγύπτου.
Επιπλέον, ενώ το τουρκολιβυκό μνημόνιο συνήφθη με τη GNA, η οποία εξαρτιόταν από την Τουρκία, η Συρία βρίσκεται σε μεταβατική φάση που, σύμφωνα με διπλωματικές πηγές, δεν παρέχει τη νομιμοποίηση για τέτοιου είδους συμφωνίες.
Θέση Ελλάδας και Κύπρου
Η Ελλάδα εξέφρασε άμεσα τη θέση της για τις κινήσεις της Άγκυρας. Σύμφωνα με διπλωματικές πηγές, «η θέση της Αθήνας είναι ότι πρόκειται για ευρωπαϊκά σύνορα. Το θέμα έχει ήδη τεθεί στην Ευρωπαϊκή Ένωση με δήλωση που έγινε μαζί με την Αυστρία και την Κύπρο». Παράλληλα, επισημάνθηκε ότι η μεταβατική κατάσταση στη Συρία δεν νομιμοποιεί τη σύναψη τέτοιας συμφωνίας.
Ο κυβερνητικός εκπρόσωπος της Κύπρου, Κωνσταντίνος Λετυμπιώτης, καταδίκασε την ενδεχόμενη συμφωνία Τουρκίας-Συρίας, χαρακτηρίζοντάς την παραβίαση του διεθνούς δικαίου. Δήλωσε επίσης ότι έχουν ενημερωθεί οι ευρωπαίοι εταίροι και τόνισε πως «οποιαδήποτε απόπειρα αμφισβήτησης των κυριαρχικών δικαιωμάτων της Κυπριακής Δημοκρατίας συνιστά παραβίαση του διεθνούς δικαίου».
Η Λευκωσία και η Αθήνα, σε συντονισμό, ενημέρωσαν τους ηγέτες της Ε.Ε. για τις ενδεχόμενες κινήσεις της Τουρκίας, εξασφαλίζοντας ευρωπαϊκή υποστήριξη.
