Η Αττική βρίσκεται στο χείλος μιας σοβαρής κρίσης στη διαχείριση των απορριμμάτων — και ο χρόνος πιέζει.
Η κατάσταση στον μοναδικό ενεργό ΧΥΤΑ της Αττικής, αυτόν της Φυλής, είναι πλέον οριακή. Ο χώρος έχει σχεδόν εξαντληθεί και, μέχρι σήμερα, δεν έχει ανακοινωθεί κανένα λειτουργικό σχέδιο από την Περιφέρεια και τον αρμόδιο φορέα, τον ΕΔΣΝΑ, για την εξεύρεση νέου χώρου διάθεσης ή για τη μετάβαση σε ένα νέο μοντέλο διαχείρισης.
Οι διαδικασίες για την αδειοδότηση και κατασκευή ενός νέου χώρου υγειονομικής ταφής απαιτούν μακροχρόνιο σχεδιασμό και θεσμική προετοιμασία. Αν δεν ξεκινήσουν άμεσα, οι συνέπειες θα είναι δραματικές: τα απορρίμματα κινδυνεύουν να μείνουν στους δρόμους.
Ο κίνδυνος να επικαλεστεί η διοίκηση «λόγους κατεπείγοντος» για απευθείας αναθέσεις έργων πολλών εκατομμυρίων ευρώ είναι υπαρκτός, όμως τέτοιες πρακτικές είναι θεσμικά επισφαλείς. Ο κανονισμός προβλέπει ότι το κατεπείγον στοιχειοθετείται μόνο σε έκτακτες περιπτώσεις — όχι ως συνέπεια διοικητικής αδράνειας.
Ανακύκλωση: Υποδομές που Απαξιώνονται
Το ίδιο ανησυχητική είναι η εικόνα στον τομέα της ανακύκλωσης. Ο ΕΔΣΝΑ έχει προμηθευτεί περίπου 900 “πράσινες γωνιές”, συνολικής αξίας άνω των 100 εκατ. ευρώ μέσω ΕΣΠΑ (2014–2020). Το μεγαλύτερο μέρος τους εγκαταστάθηκε από την προηγούμενη διοίκηση, ωστόσο οι υπόλοιπες παραμένουν αχρησιμοποίητες σε υπαίθριους αποθηκευτικούς χώρους του ΕΔΣΝΑ, χωρίς να έχει γίνει καμία ενέργεια για την ολοκλήρωση της εγκατάστασης ή της λειτουργίας τους.
Ακόμη χειρότερα, πολλές από τις γωνιές που λειτουργούν σήμερα είτε είναι σφραγισμένες από τους δήμους είτε είναι γεμάτες κάθε λογής απορρίμματα, καθώς δεν έχει οργανωθεί η απαιτούμενη συλλογή και μεταφορά των υλικών — υποχρέωση που προκύπτει από τη σχετική ενταξιακή πράξη του έργου.
Αν η κατάσταση αυτή συνεχιστεί, υπάρχει κίνδυνος η προμήθεια να απενταχθεί από την ευρωπαϊκή χρηματοδότηση, οδηγώντας σε επιστροφή των κονδυλίων και επιπλέον οικονομική επιβάρυνση του φορέα και, κατ’ επέκταση, των πολιτών.
Σπιτάκια Ανακύκλωσης: Υποδομές Εκτός Ελέγχου
Ένα ακόμη ζήτημα αφορά τα γνωστά “σπιτάκια ανακύκλωσης”, τα οποία προμηθεύτηκε ο Οργανισμός.
Ενώ ανήκουν στον ίδιο τον ΕΔΣΝΑ και υπόκεινται σε δημόσιο έλεγχο, έχουν αφεθεί πλήρως στη διαχείριση του προμηθευτή, χωρίς σαφή συμβατική πρόβλεψη.
Ο ιδιώτης έχει εγκαταστήσει δικό του προσωπικό, διαχειρίζεται τα ωράρια λειτουργίας και συλλέγει τα ανακυκλώσιμα υλικά, τα οποία και πωλεί, χωρίς έσοδα για τον ΕΔΣΝΑ. Η πρακτική αυτή συνιστά, κατ’ ουσίαν, παραχώρηση δημόσιας περιουσίας και απώλεια δημοσίου εσόδου, κάτι που δεν μπορεί να μείνει χωρίς έλεγχο και θεσμική απάντηση.
ΠΕΣΔΑ και Ολιστικό Σχέδιο: Μια Επικίνδυνη Καθυστέρηση
Η επικαιροποίηση και έγκριση του νέου Περιφερειακού Σχεδίου Διαχείρισης Αποβλήτων (ΠΕΣΔΑ), μαζί με το Ολιστικό Σχέδιο, είναι βασική προϋπόθεση για την εκτέλεση έργων και την αξιοποίηση των κονδυλίων του νέου ΕΣΠΑ.
Αν και η προηγούμενη διοίκηση είχε ολοκληρώσει τη μελέτη και είχε φροντίσει για την ψήφιση της Στρατηγικής Μελέτης Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων, η παρούσα διοίκηση, 1,5 χρόνο μετά την ανάληψη των καθηκόντων της, δεν έχει προχωρήσει ούτε στην ενσωμάτωση του Ολιστικού Σχεδίου στον ΠΕΣΔΑ ούτε στην τελική έγκρισή του.
Η καθυστέρηση αυτή έχει πολλαπλές συνέπειες:
Δεν μπορούν να προχωρήσουν έργα διαχείρισης απορριμμάτων.
Δεν είναι δυνατή η ένταξη έργων σε ευρωπαϊκή χρηματοδότηση.
Η μη έγκριση του ΠΕΣΔΑ στην Αττική παγώνει την εκταμίευση κονδυλίων για όλη τη χώρα, καθώς απαιτείται η συνολική έγκριση όλων των περιφερειακών σχεδίων.
Βιοαπόβλητα: Εξοπλισμός χωρίς Μονάδες
Κατά την προηγούμενη διοίκηση παραδόθηκαν στους δήμους 200 ειδικά απορριμματοφόρα και 40.000 καφέ κάδοι, ενώ προετοιμάστηκε και η προμήθεια 130 ευέλικτων, ηλεκτρικών οχημάτων για τη συλλογή βιοαποβλήτων σε στενούς δρόμους. Τα οχήματα αυτά παραδόθηκαν πρόσφατα, αλλά δεν έχει γίνει τίποτα για την κατασκευή των ΜΕΒΑ (Μονάδων Επεξεργασίας Βιοαποβλήτων).
Το αποτέλεσμα είναι προφανές: εξοπλισμός υπάρχει, αλλά οι μονάδες επεξεργασίας απουσιάζουν. Έτσι, τα συλλεγόμενα βιοαπόβλητα καταλήγουν, και αυτά, στον κορεσμένο ΧΥΤΑ Φυλής — με δυσμενείς περιβαλλοντικές και θεσμικές συνέπειες.
Το Συμπέρασμα: Ώρα για Ουσία, Όχι για Εντυπώσεις
Η κατάσταση απαιτεί σχέδιο, συντονισμό και διάθεση για πραγματικές λύσεις. Οι πολίτες της Αττικής έχουν κουραστεί να παρακολουθούν εξαγγελίες χωρίς αντίκρισμα, φιέστες χωρίς ουσία και πολιτικές που αναπαράγουν παθογένειες αντί να τις λύνουν.
Ίσως έχει έρθει η ώρα να αφήσουμε πίσω τη διαρκή αναζήτηση ευθυνών στο παρελθόν. Έτσι κι αλλιώς, φαίνεται πως αρκετοί έχουν «ξεπλυθεί» στην κολυμπήθρα του Σιλωάμ, ενώ κανείς από τους υπεύθυνους της προηγούμενης διοίκησης (Πατούλης – Κόκκαλης) δεν έχει πραγματικά λογοδοτήσει για την κατάντια του ΕΔΣΝΑ.
Το πλέον ανησυχητικό είναι πως η σημερινή διοίκηση μοιάζει να συνεχίζει το ίδιο καθεστώς, με τους ίδιους προμηθευτές και τις ίδιες επιλογές, σαν να μη συνέβη τίποτα. Και όμως, αυτό το “τίποτα” είναι που μας έφερε εδώ.
Οι προκλήσεις είναι μπροστά μας και ο χρόνος τελειώνει. Κινδυνεύουν να χαθούν κοινοτικά κονδύλια εις βάρος των πολιτών.
Ο Περιφερειάρχης έχει μία σαφή εντολή από τους πολίτες της Αττικής και τον Πρωθυπουργό Κυριάκο Μητσοτάκη. Η Αττική χρειάζεται έργα και δράσεις, και ο Περιφερειάρχης Νίκος Χαρδαλιάς μπορεί και οφείλει να σταθεί στο ύψος των περιστάσεων, αφήνοντας πίσω τις παθογένειες του παρελθόντος και κοιτώντας κατάματα το παρόν και το μέλλον της Αττικής και των πολιτών της. Όχι με λόγια, αλλά με πράξεις.
