Το αποτυχημένο πραξικόπημα της 15ης προς 16η Ιουλίου 2016 στην Τουρκία παραμένει μέχρι σήμερα βασικό εργαλείο του καθεστώτος Ερντογάν, τόσο ως απειλή επανάληψής του όσο και ως αφορμή για επιβολή αυταρχικών πρακτικών, κεντρικό έλεγχο και διαρκείς εκκαθαρίσεις. Ανεξάρτητα από το αν η FETÖ αποτελεί ακόμα πραγματικό κίνδυνο, η παρουσία της ως φαντασιακή απειλή αρκεί για να δικαιολογεί επιχειρήσεις και κρατική καταστολή.
Η φετινή συγκυρία, το 2025, σηματοδοτεί μια σημαντική αλλαγή: ο Φετουλάχ Γκιουλέν έχει αποβιώσει από τον Οκτώβριο, ενώ το PKK φέρεται να έχει καταλήξει σε συμφωνία αποστράτευσης. Δύο άλλοτε εσωτερικοί εχθροί του τουρκικού κράτους έχουν πρακτικά εξαφανιστεί, ενισχύοντας την εικόνα του Τούρκου προέδρου ως του απόλυτου εγγυητή της εθνικής ασφάλειας.
Η δήλωση του Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν στις 12 Ιουλίου 2025 είναι ενδεικτική: «Το κράτος μας είναι πολύ ισχυρότερο και πιο αξιόπιστο σήμερα από ό,τι ήταν χθες». Παρά τις αλλαγές αυτές, η FETÖ εξακολουθεί να αποτελεί βολικό άλλοθι. Σε μια εντυπωσιακή πανεθνική επιχείρηση που επικεντρώθηκε στη Σμύρνη, οι τουρκικές αρχές εξέδωσαν εντάλματα σύλληψης για 371 άτομα και προχώρησαν στη σύλληψη των 231. Οι κατηγορίες σχετίζονται τόσο με γενική δράση υπέρ της FETÖ όσο και με φερόμενες παρατυπίες σε εξετάσεις εισαγωγής στην Αστυνομική Ακαδημία.
Το κυβερνών AKP προχώρησε επιπλέον σε δημοσίευση βίντεο που απεικονίζει το «τι θα είχε συμβεί» αν είχε επιτύχει το πραξικόπημα – μια παραγωγή που θυμίζει δυστοπική χολιγουντιανή ταινία και στοχεύει καθαρά στον συναισθηματικό επηρεασμό της κοινής γνώμης.
Η μαρτυρία ενός Έλληνα στρατιωτικού
Ο απόστρατος αντιστράτηγος και αμυντικός αναλυτής Λάζαρος Καμπουρίδης, ο οποίος το 2016 ήταν Ακόλουθος Άμυνας στην Ελληνική Πρεσβεία στην Άγκυρα, κατέθεσε στο Newsbomb.gr τη δική του εμπειρία από τη νύχτα του πραξικοπήματος:
«Την περίοδο εκείνη υπηρετούσα ως Ακόλουθος Άμυνας στην Ελληνική Πρεσβεία στην Άγκυρα. Μήνες πριν υπήρχε ένας γενικευμένος ψίθυρος περί απόπειρας ανατροπής. Μάλιστα υπήρχαν Τούρκοι αξιωματικοί οι οποίοι σε συζητήσεις με τους ξένους Ακολούθους Άμυνας άφηναν σχετικά υπονοούμενα».
Ο ίδιος αποκαλύπτει πως ο Ερντογάν είχε προειδοποιήσει, περίπου έναν μήνα πριν, για επικείμενες εκκαθαρίσεις στο Ανώτατο Στρατιωτικό Συμβούλιο, γεγονός που επισπεύδει την απόπειρα. Ως καθοριστικό στοιχείο θεωρεί επίσης την προδοσία πιλότου επιθετικού ελικοπτέρου, ο οποίος ειδοποίησε τη ΜΙΤ για το πραξικόπημα – γεγονός που άλλαξε την τροχιά του σχεδίου των πραξικοπηματιών.
Μια νύχτα μέσα στα γεγονότα
Ο κ. Καμπουρίδης βρέθηκε στο κέντρο της Άγκυρας και περιγράφει λεπτό προς λεπτό τις κινήσεις των στρατιωτικών δυνάμεων: περικύκλωση κυβερνητικών κτιρίων, αρματοπομπές στους δρόμους, απομόνωση της πρωτεύουσας από πολίτες. Η αρχική αδράνεια του κρατικού μηχανισμού, όπως εξηγεί, προκάλεσε κενό που λίγο έλειψε να αποβεί κρίσιμο.
Παράλληλα, παρατηρεί ότι η αποτυχία του πραξικοπήματος οφείλεται κυρίως στη μη σύλληψη του ίδιου του Ερντογάν και στο μήνυμα που μετέδωσε μέσω τηλεφώνου καλώντας τους πολίτες στους δρόμους, κάτι που πυροδότησε μαζική αντίδραση υπέρ του.
Ο ίδιος σημειώνει τακτικά και στρατηγικά λάθη των πραξικοπηματιών, όπως η μη αξιοποίηση των αρμάτων από το Κέντρο Εκπαίδευσης Τεθωρακισμένων, η διστακτικότητα στη χρήση βίας κατά του πλήθους, αλλά και η υπερεξάρτηση από αεροπορικά μέσα.
Οι πραγματικοί υπαίτιοι και η επόμενη μέρα
Κατά τον κ. Καμπουρίδη, η ενοχοποίηση του Γκιουλέν ήταν περισσότερο πολιτική επιλογή παρά ρεαλιστική εκτίμηση της πραγματικής ταυτότητας των πραξικοπηματιών: «Στην πραγματικότητα η πλειοψηφία των πραξικοπηματιών ήταν Κεμαλιστές. Γνώριζα προσωπικά τέσσερις Τούρκους ανωτάτους αξιωματικούς οι οποίοι ήταν Κεμαλιστές και οι οποίοι ήταν από τα βασικά στελέχη της σχεδίασης της ανατροπής».
Το πραξικόπημα κατέληξε σε βαθιές εκκαθαρίσεις στον στρατό, αποπομπές δεκάδων χιλιάδων στελεχών και ενίσχυση της πολιτικής επιρροής στις Ένοπλες Δυνάμεις. Η αξιοκρατία τέθηκε σε δεύτερη μοίρα, με βασικό στόχο τη δημιουργία ενός στρατεύματος αφοσιωμένου προσωπικά στον Ερντογάν. Σημαντικές εσωτερικές αποστολές αναλαμβάνουν πλέον όχι οι στρατιωτικές μονάδες, αλλά η Στρατοχωροφυλακή και οι Ειδικές Δυνάμεις της Αστυνομίας, υπό το Υπουργείο Εσωτερικών.
Ακόμα και δημοφιλείς προσωπικότητες όπως ο πρώην αρχηγός του Γενικού Επιτελείου Χουλουσί Ακάρ απομακρύνθηκαν – ακριβώς εξαιτίας αυτής της δημοφιλίας.
Το ενδεχόμενο νέας απόπειρας
Ο κ. Καμπουρίδης δηλώνει κατηγορηματικά πως ένα νέο πραξικόπημα είναι εξαιρετικά απίθανο υπό τις παρούσες συνθήκες: «Πλέον ο Ερντογάν ελέγχει πλήρως τις Ένοπλες Δυνάμεις. Καμία δυναμική πιθανής νέας απόπειρας δεν υφίσταται. Όμως ο Τούρκος πρόεδρος είναι καταδικασμένος να συνεχίζει να ζει με τον φόβο ενός νέου πραξικοπήματος και πλέον ο μεγαλύτερος εφιάλτης του είναι η αντιμετώπιση της φτωχοποίησης της κοινωνίας η οποία όσο πάει και γίνεται δραματικότερη».
