Η εικόνα του Νικολά Σαρκοζί να οδηγείται σε ποινή φυλάκισης προκάλεσε σοκ στη διεθνή κοινότητα. Ένας πρώην πρόεδρος της Γαλλίας, που έζησε την αίγλη και το κύρος της κορυφής, βρέθηκε να μετράει τα βήματά του σε ένα κελί λίγων τετραγωνικών μέτρων. Όσο κι αν η πτώση του συγκλόνισε, ταυτόχρονα έστειλε ένα σαφές μήνυμα: στη Γαλλία, η δικαιοσύνη φτάνει μέχρι και στους ισχυρότερους.
Κι εδώ αρχίζει η σύγκριση με την Ελλάδα. Γιατί στη δική μας πραγματικότητα, όσα κι αν έχουν ακουστεί για σκάνδαλα στην πολιτική και ιδιαίτερα στην αυτοδιοίκηση, η κατάληξη είναι συνήθως διαφορετική. Στην Αττική, για παράδειγμα, η διαχείριση των απορριμμάτων υπήρξε εδώ και χρόνια πηγή τεράστιων σκανδάλων: συμβάσεις με υπερτιμολογήσεις, έργα που ποτέ δεν εκτελέστηκαν, φωτογραφικές διακηρύξεις και απευθείας αναθέσεις που εξυπηρέτησαν συμφέροντα. Όλοι τα ξέρουν, όλοι τα συζητούν, αλλά ελάχιστοι λογοδοτούν.
Η αντίθεση είναι σκληρή. Στη Γαλλία, ο πρώην πρόεδρος δεν προστατεύτηκε από το παρελθόν του· λογοδότησε. Στην Ελλάδα, αντιθέτως, η μνήμη ξεθωριάζει γρήγορα, οι υποθέσεις σέρνονται για χρόνια στη δικαιοσύνη και στο τέλος, είτε παραγράφονται είτε χάνονται στα γρανάζια της γραφειοκρατίας. Έργα εκατομμυρίων που δεν έγιναν ποτέ, συμβάσεις που κόστισαν πολλαπλάσια απ’ όσο άξιζαν, δημόσιο χρήμα που σπαταλήθηκε, κι όμως σπάνια βλέπουμε κάποιον να φτάνει μέχρι το κελί.
Δεν είναι μόνο ζήτημα θεσμών· είναι ζήτημα κουλτούρας. Η ατιμωρησία έχει γίνει σχεδόν μέρος της πολιτικής μας παράδοσης. Ο πολιτικός που εμπλέκεται σε σκάνδαλο δεν χάνει απλώς το κύρος του, αλλά πολύ συχνά επιστρέφει στην πολιτική σκηνή σαν να μη συνέβη τίποτα. Οι πολίτες εξοργίζονται, οι εφημερίδες γράφουν, τα κανάλια φωνάζουν, κι όμως το σύστημα καταφέρνει να αυτοπροστατεύεται.
Η περίπτωση Σαρκοζί δείχνει πόσο ανθρώπινη είναι η πτώση της εξουσίας όταν η δικαιοσύνη κάνει τη δουλειά της. Από τις αίθουσες του Παλατιού των Ηλυσίων στο κελί, το μήνυμα είναι ότι κανείς δεν είναι υπεράνω του νόμου. Στην Ελλάδα, όμως, η φράση αυτή μοιάζει ακόμη να ηχεί κενή. Όσο οι διαχειριστές της εξουσίας μπορούν να προκηρύσσουν «φωτογραφικούς» διαγωνισμούς, να μοιράζουν απευθείας αναθέσεις, να κρύβουν υπερτιμολογήσεις και να παραδίδουν ανύπαρκτα έργα χωρίς συνέπειες, τόσο θα παραμένουμε σε ένα φαύλο κύκλο.
Εδώ δεν είναι Γαλλία. Κι αυτό δεν είναι απλώς μια διαπίστωση· είναι μια πικρή αλήθεια που βαραίνει την πολιτική μας ζωή. Γιατί όσο οι ισχυροί παραμένουν στο απυρόβλητο, η εμπιστοσύνη των πολιτών στη δημοκρατία διαβρώνεται. Και αυτό είναι ίσως το πιο επικίνδυνο σκάνδαλο απ’ όλα.
