Ο Συνήγορος του Πολίτη δημοσιοποίησε την Ειδική Έκθεση του Εθνικού Μηχανισμού Πρόληψης των Βασανιστηρίων και της Κακομεταχείρισης για το 2024, με αφορμή τη συμπλήρωση δέκα ετών από την ανάθεση του ρόλου αυτού στην Ανεξάρτητη Αρχή, σύμφωνα με τον νόμο 4228/2014.
Η φετινή έκθεση βασίζεται σε αυτοψίες που πραγματοποιήθηκαν σε σωφρονιστικά καταστήματα, Προαναχωρησιακά Κέντρα Κράτησης Αλλοδαπών, αστυνομικά κρατητήρια, μονάδες ψυχικής υγείας και δομές φιλοξενίας αιτούντων άσυλο.
Συνεχιζόμενος υπερπληθυσμός και ελλείψεις προσωπικού
Το βασικό εύρημα της έκθεσης είναι πως το ελληνικό σωφρονιστικό σύστημα εξακολουθεί να λειτουργεί πέρα από τα όριά του, με εκτεταμένο υπερπληθυσμό και σοβαρή υποστελέχωση σε καίριες ειδικότητες. Οι συνθήκες διαβίωσης χαρακτηρίζονται από ανεπαρκείς υποδομές, περιορισμένο χώρο και ανεπαρκή υγειονομική κάλυψη, ενώ υπάρχουν σοβαρές ελλείψεις σε ιατρική και ψυχολογική φροντίδα, κοινωνικές υπηρεσίες και δυνατότητες άθλησης ή ψυχαγωγίας.
Αυστηρότερο πλαίσιο ποινών και επιβάρυνση του συστήματος
Σύμφωνα με την έκθεση, το 2024 συνεχίστηκε η αυστηροποίηση της ποινικής πολιτικής, μέσα από τον ν. 5090/2024, ο οποίος αυξάνει τα ανώτατα όρια ποινών και αλλάζει το πλαίσιο έκτισης. Η επιλογή αυτή, όπως επισημαίνεται, εντείνει τον υπερπληθυσμό και επιβαρύνει περαιτέρω τις φυλακές, ενώ η κατασκευή νέων κτιρίων αντίκειται στις διεθνείς συστάσεις, που δίνουν προτεραιότητα σε εναλλακτικά μέτρα αντί της φυλάκισης.
Νέες προκλήσεις και ευάλωτες κατηγορίες κρατουμένων
Η έκθεση κάνει λόγο για τις προκλήσεις που απορρέουν από τη νέα ευρωπαϊκή πολιτική για την κράτηση νεοεισερχόμενων αλλοδαπών και υπογραμμίζει την ανάγκη για ανεξάρτητη εποπτεία. Παράλληλα, τονίζει τη σημασία των χώρων “de facto” εγκλεισμού, όπως οι κλειστές δομές αιτούντων άσυλο και τα προνοιακά ιδρύματα, όπου οι φιλοξενούμενοι βιώνουν διπλή ευαλωτότητα εξαιτίας των αναξιοπρεπών συνθηκών διαβίωσης.
Ανάγκη ενίσχυσης του Μηχανισμού
Παρά τη δεκαετή του λειτουργία, ο Εθνικός Μηχανισμός Πρόληψης εξακολουθεί να αντιμετωπίζει ανεπαρκή χρηματοδότηση και έλλειψη προσωπικού. Την ανάγκη ενίσχυσής του έχουν επισημάνει διεθνείς οργανισμοί, όπως η Επιτροπή κατά των Βασανιστηρίων (CPT) του Συμβουλίου της Ευρώπης και η Υποεπιτροπή του ΟΗΕ για την Πρόληψη των Βασανιστηρίων (SPT), η οποία χαρακτηρίζει τον μηχανισμό «κλειδί για τη συνεχή πρόληψη των βασανιστηρίων και της κακομεταχείρισης».
