Η κακοκαιρία που έπληξε την Ελλάδα ανέδειξε με δραματικό τρόπο τις βαθιές αδυναμίες του συστήματος προστασίας των πολιτών. Η χώρα δεν βυθίστηκε στο νερό μόνο επειδή η βροχή ήταν έντονη, αλλά επειδή εδώ και χρόνια η τοπική αυτοδιοίκηση δεν έχει θωρακίσει τις πόλεις απέναντι σε φαινόμενα που πλέον θεωρούνται αναμενόμενα. Περιφέρειες και δήμοι δεν προετοιμάστηκαν, δεν συντόνισαν έγκαιρα τις υπηρεσίες τους και δεν φρόντισαν ούτε για τις πιο βασικές εργασίες πρόληψης.
Οι εικόνες που εκτυλίχθηκαν σε Αττική, Ήπειρο, Θεσσαλία, Πελοπόννησο και νησιωτικές περιοχές δεν αφήνουν περιθώρια παρερμηνειών. Δρόμοι μετατράπηκαν σε ορμητικούς χειμάρρους, κατοικίες πλημμύρισαν σε λίγα λεπτά, επιχειρήσεις υπέστησαν μεγάλες ζημιές και εκατοντάδες πολίτες εγκλωβίστηκαν μέχρι να φτάσει βοήθεια. Στην Αττική η κατάσταση αποτυπώθηκε με εντυπωσιακή ωμότητα. Οι υποδομές της πρωτεύουσας αποδείχθηκαν ξανά ανεπαρκείς, με τα φρεάτια να αδυνατούν να απορροφήσουν τον όγκο του νερού και τις βασικές αρτηρίες να παραλύουν σε λιγότερο από τριάντα λεπτά.
Σε πολλές περιοχές της χώρας οι δήμοι δεν πρόλαβαν ούτε καν να ενημερώσουν τους πολίτες για πιθανά επικίνδυνα σημεία. Ούτε προχώρησαν σε προληπτικές εργασίες. Φρεάτια γεμάτα σκουπίδια, φύλλα και λάσπη παρέμειναν ακαθάριστα παρά τις συστάσεις των ειδικών. Ρέματα που θα μπορούσαν να λειτουργήσουν ως φυσικές διόδους απορροής είχαν περιοριστεί από αυθαίρετες κατασκευές ή είχαν τσιμεντωθεί με κακό σχεδιασμό. Μηχανήματα έργου δεν στάλθηκαν εγκαίρως, ενώ ο συντονισμός μεταξύ των αρμόδιων υπηρεσιών αποδείχθηκε αποσπασματικός και ανεπαρκής.
Και όλα αυτά σε μια εποχή όπου η κλιματική κρίση δεν αφήνει κανένα περιθώριο για αδράνεια. Οι έντονες βροχοπτώσεις δεν αποτελούν πια έκτακτα φαινόμενα. Είναι μέρος της νέας κανονικότητας. Οι πόλεις οφείλουν να έχουν προσαρμοστεί. Όμως η πραγματικότητα δείχνει το αντίθετο. Η προετοιμασία είναι ανύπαρκτη. Η πρόληψη παραμελημένη. Η οργάνωση υποτυπώδης.
Το πρόβλημα είναι διαχρονικό και βαθιά ριζωμένο στον τρόπο λειτουργίας της αυτοδιοίκησης. Τα τελευταία χρόνια, πόροι και προσοχή στράφηκαν σε έργα βιτρίνας: πλατείες, διακοσμητικοί φωτισμοί, πανάκριβα LED, επιφανειακές αναπλάσεις και εξωραϊσμοί που προσφέρουν πολιτική προβολή αλλά όχι πραγματική προστασία. Την ίδια στιγμή, το δίκτυο όμβριων παλαιώνει χωρίς επέκταση, τα φρεάτια δεν καθαρίζονται συστηματικά, και οι μελέτες αντιπλημμυρικής προστασίας μένουν στα χαρτιά ή καθυστερούν αδικαιολόγητα.
Η συνέπεια είναι πάντα η ίδια. Το νερό ακολουθεί τον φυσικό του δρόμο. Και όταν ο δρόμος αυτός είναι φραγμένος, τότε βρίσκει διέξοδο μέσα στα σπίτια και τους δρόμους των πολιτών. Η δύναμη του νερού δεν είναι απρόβλεπτη. Αυτό που είναι απρόβλεπτο, δυστυχώς, είναι το πότε η αυτοδιοίκηση θα αποφασίσει να αντιμετωπίσει το πρόβλημα στη ρίζα του.
Ταυτόχρονα, η έλλειψη σχεδιασμού πλήττει και την εμπιστοσύνη των πολιτών. Όσο οι κάτοικοι βλέπουν τις ίδιες περιοχές να πλημμυρίζουν ξανά και ξανά, τόσο ενισχύεται η πεποίθηση ότι το κράτος δεν μπορεί να τους προστατεύσει. Κάθε νέα βροχή φέρνει την ίδια ανησυχία, την ίδια αναμονή για το επόμενο πρόβλημα, την ίδια απογοήτευση από τη διαχείριση.
Η Ελλάδα χρειάζεται ένα πραγματικά σύγχρονο σχέδιο αντιπλημμυρικής προστασίας, οργανωμένο, επιστημονικά τεκμηριωμένο και με αυστηρό χρονοδιάγραμμα. Χρειάζεται στενή συνεργασία μεταξύ δήμων, περιφερειών και κεντρικού κράτους. Δεν μπορεί ο καθένας να δρα αποσπασματικά, ούτε να μεταφέρει τις ευθύνες στον άλλον. Οι πόλεις πρέπει να θωρακιστούν με έργα ουσίας, όχι έργα εντυπωσιασμού.
Αυτό σημαίνει καθαρισμό και συντήρηση όλων των φρεατίων σε τακτική βάση, ενίσχυση των δικτύων όμβριων με νέες γραμμές εκεί όπου τα παλιά συστήματα υπολειτουργούν, απόδοση των ρεμάτων στην φυσική τους μορφή και απομάκρυνση αυθαιρεσιών που παρεμποδίζουν τη ροή, αξιολόγηση όλων των περιοχών υψηλού κινδύνου με σύγχρονα δεδομένα και τεχνολογία, και προγραμματισμό έργων με πραγματική λειτουργικότητα.
Η χώρα δεν μπορεί να συνεχίσει να ζει στην τύχη της, ελπίζοντας απλώς ότι η επόμενη καταιγίδα θα είναι πιο ήπια. Η πολιτεία οφείλει να αντιδράσει με αποφασιστικότητα. Οι πολίτες έχουν δικαίωμα σε μια πόλη που προστατεύει, όχι που βυθίζει. Έχουν δικαίωμα σε μια υποδομή που λειτουργεί, όχι που καταρρέει.
Η επανάληψη των ίδιων λαθών δεν αποτελεί πλέον απλώς αδράνεια. Αποτελεί αμέλεια επικίνδυνη. Και η επικίνδυνη αμέλεια δεν συγχωρείται.
Η Ελλάδα χρειάζεται σοβαρότητα, σχέδιο και άμεση δράση. Και η κυβέρνηση οφείλει τώρα να δώσει τις κατευθύνσεις, να επιβάλει τις αλλαγές και να διασφαλίσει ότι η χώρα δεν θα ξαναζήσει μια καταστροφή που θα μπορούσε να είχε αποφευχθεί.
