Μια από τις μεγαλύτερες αστυνομικές επιχειρήσεις στη σύγχρονη ιστορία της Βραζιλίας άφησε πίσω της πάνω από 120 νεκρούς – Οι κάτοικοι μιλούν για τρόμο, ενώ το κράτος υπερασπίζεται τη σκληρή γραμμή.
Νυχτερινές εκρήξεις, πυροβολισμοί από ελικόπτερα και drones, στρατιώτες να ξεχύνονται στα στενά δρομάκια των παραγκουπόλεων. Εικόνες που θυμίζουν εμπόλεμη ζώνη, αλλά εκτυλίχθηκαν στα περίχωρα του Ρίο ντε Τζανέιρο στις 28 Οκτωβρίου, μέσα σε περιοχές που φιλοξενούν πάνω από 100.000 κατοίκους.
Η λεγόμενη «Επιχείρηση Περιορισμού» κινητοποίησε 2.500 αστυνομικούς, στρατιώτες και ελεύθερους σκοπευτές, με στόχο να εξαρθρώσει την εγκληματική οργάνωση Comando Vermelho (Red Command), που ελέγχει τις φαβέλες Complexo da Penha και Complexo do Alemão εδώ και δεκαετίες.
Σύμφωνα με τις αρχές, η επιχείρηση κατέληξε με τουλάχιστον 117 νεκρούς υπόπτους και τέσσερις αστυνομικούς νεκρούς, ενώ έγιναν περίπου 100 συλλήψεις. Κατασχέθηκαν 118 όπλα – ανάμεσά τους 91 τουφέκια, 14 εκρηκτικά και σχεδόν ένας τόνος ναρκωτικών.
Η επιχείρηση αποτέλεσε αποκορύφωμα διετούς έρευνας και ήρθε ως απάντηση στην εντεινόμενη εξάπλωση της οργάνωσης σε νέες συνοικίες και στη ραγδαία αύξηση της βίας.
—
«Ζούμε ανάμεσα σε σφαίρες»
Η Thainã de Medeiros, κάτοικος των φαβέλων για 35 χρόνια και πλέον ακτιβίστρια κατά της βίας, περιγράφει ένα καθημερινό καθεστώς τρόμου:
«Όπλα παντού, άντρες με χειροβομβίδες μπροστά στις πόρτες μας. Κανείς δεν νιώθει ασφαλής – κι όταν έρχονται τέτοιες επιχειρήσεις, το αίμα ρέει ξανά», λέει.
Ο κοινωνιολόγος Rafael Alcadipani εξηγεί ότι οι συμμορίες έχουν ουσιαστικά αντικαταστήσει το κράτος μέσα στις κοινότητες. «Αυτοί αποφασίζουν ποιος δραστηριοποιείται, ποιος χτίζει, ποιος πληρώνει για να έχει ίντερνετ. Το κράτος έχει αποσυρθεί».
Η απουσία κρατικής παρουσίας επιτρέπει στις εγκληματικές οργανώσεις όχι μόνο να επιβιώνουν αλλά και να διεισδύουν στην πολιτική μέσω εκβιασμών και χρηματοδοτήσεων υποψηφίων.
—
Ανάμεσα σε “νόμο και τάξη” και εξόντωση
Ο βουλευτής Luiz Lima χαρακτήρισε την επιχείρηση «αναγκαία και αναπόφευκτη». Όπως είπε, «στη Βραζιλία καταγράφονται πάνω από 38.000 ανθρωποκτονίες τον χρόνο – 117 νεκροί σε μια επιχείρηση δεν είναι ασυνήθιστο νούμερο».
Από την άλλη, η Daniela Fichino της οργάνωσης Global Justice κατηγορεί την κυβέρνηση για πολιτική «κρατικής εκτέλεσης»:
«Η Βραζιλία δεν έχει θανατική ποινή, κι όμως το κράτος δικάζει και εκτελεί φτωχούς, μαύρους νέους στο όνομα της ασφάλειας. Είναι ένας ατέρμονος πόλεμος που διαιωνίζει την ίδια βία που υποτίθεται πως καταπολεμά».
—
Από τις φυλακές στην αυτοκρατορία του εγκλήματος
Η ρίζα του Red Command φτάνει στο 1979, στη φυλακή Cândido Mendes, όπου κοινοί εγκληματίες και πολιτικοί κρατούμενοι σχημάτισαν μια συμμαχία προστασίας που εξελίχθηκε σε εγκληματικό δίκτυο. Στη δεκαετία του ’80, η οργάνωση κυριάρχησε στο εμπόριο κοκαΐνης του Ρίο, ελέγχοντας σχεδόν το 70% της αγοράς.
Η άνοδος του Primeiro Comando da Capital (PCC) τη δεκαετία του ’90 δημιούργησε νέο κύμα βίας. Οι δύο οργανώσεις, άλλοτε συνεργάτες, έγιναν αντίπαλοι στη μάχη για τα δίκτυα διακίνησης ναρκωτικών σε ολόκληρη τη Νότια Αμερική.
—
Φαβέλες σε μόνιμη πολιορκία
Σήμερα, οι συγκρούσεις συνεχίζονται για τον έλεγχο όχι μόνο των ναρκωτικών αλλά και άλλων παράνομων δραστηριοτήτων – από το χρυσό και τα καύσιμα, μέχρι τα κρυπτονομίσματα. Οι φυλακές λειτουργούν ακόμη ως κέντρα διοίκησης, ενώ οι επιχειρήσεις του στρατού μοιάζουν να ενισχύουν αντί να διαλύουν τα κυκλώματα.
«Για κάθε νεκρό, κάποιος άλλος παίρνει τη θέση του», τονίζει ο Alcadipani. «Είναι ένας πόλεμος χωρίς τέλος».
Η Medeiros, με πικρή ειρωνεία, προσθέτει:
«Την επόμενη μέρα μετά την επιχείρηση, θα κάναμε εκδήλωση με τη UNICEF για ευκαιρίες εργασίας στους νέους της φαβέλας. Αντί γι’ αυτό, μαζεύαμε πτώματα από τους δρόμους».
