Πόσο «δωρεάν» είναι τελικά οι 35.000 οικιακοί κομποστοποιητές
Η πολιτική διαχείρισης αποβλήτων και ειδικότερα η οικιακή κομποστοποίηση στο Νότιο Αιγαίο παρουσιάζεται τα τελευταία χρόνια ως κεντρικός πυλώνας περιβαλλοντικής πολιτικής. Με έντονη προβολή και φιλόδοξες εξαγγελίες, διατέθηκαν σημαντικοί δημόσιοι πόροι σε δράσεις που υποτίθεται ότι αλλάζουν το μοντέλο διαχείρισης των απορριμμάτων. Όταν όμως τα ποσά ανέρχονται σε πολλά εκατομμύρια ευρώ, η συζήτηση δεν μπορεί να μένει στο επίπεδο του αφηγήματος. Οφείλει να πηγαίνει στην ουσία και στο αποτέλεσμα.
Στο πλαίσιο αυτών των πολιτικών υλοποιήθηκε το πρόγραμμα «Το Νότιο Αιγαίο Πρωτοπορεί: Δωρεάν Οικιακή Κομποστοποίηση για 35.000 Νοικοκυριά», που προέβλεπε τη μαζική προμήθεια και διανομή οικιακών κομποστοποιητών, συμπεριλαμβανομένων και μηχανικών συσκευών για χρήση εντός κατοικίας. Σύμφωνα με τον σχεδιασμό των προγραμμάτων, η κλίμακα της παρέμβασης αφορά περίπου 35.000 οικιακούς κομποστοποιητές, ενώ σε προηγούμενες φάσεις αντίστοιχων δράσεων ο αριθμός των συστημάτων που διακινήθηκαν έφτασε ακόμη και τις 45.055 μονάδες.
Εδώ όμως υπάρχει ένα κρίσιμο σημείο που δεν χωράει ωραιοποίηση. Σε επίσημα έγγραφα της δράσης αποτυπώνονται συγκεκριμένες ποσότητες και προϋπολογισμοί, με προμήθεια 10.275 οικιακών μηχανικών κομποστοποιητών και 25.550 κάδων οικιακής κομποστοποίησης, και συνολικό κόστος πράξης 12.198.624,00 ευρώ, με επιλέξιμη δημόσια δαπάνη 9.837.600,00 ευρώ. Οι αριθμοί αυτοί από μόνοι τους δείχνουν το μέγεθος της δαπάνης και τη σοβαρότητα των αποφάσεων.
Εκατομμύρια ευρώ δεν είναι στραγάλια. Είναι δημόσιο χρήμα και οφείλει να αποδίδει μετρήσιμα αποτελέσματα. Το κρίσιμο ερώτημα δεν είναι αν υπήρξε κινητικότητα ή αν «κάτι έγινε». Το ερώτημα είναι τι απέδωσε πραγματικά αυτή η επένδυση στην καθημερινή διαχείριση των βιοαποβλήτων, πόσο χρησιμοποιούνται στην πράξη οι οικιακοί κομποστοποιητές και ποιο είναι το καθαρό περιβαλλοντικό όφελος.
Την ίδια στιγμή, στην αυτοδιοικητική και πολιτική συζήτηση ακούγονται πληροφορίες για πιέσεις επανάληψης της ίδιας προμήθειας, αυτή τη φορά με ακόμη μεγαλύτερα κονδύλια. Κι όλα αυτά ενώ η εμπειρία δείχνει ότι τέτοιου τύπου οικιακοί κομποστοποιητές έχουν συγκεκριμένο κύκλο ζωής, απαιτούν συνεχή τεχνική υποστήριξη και συχνά εγκαταλείπονται όταν λήξει το αρχικό ενδιαφέρον ή προκύψουν πρακτικές δυσκολίες στη χρήση τους.
Το ζήτημα δεν είναι αν η κομποστοποίηση αποτελεί σωστή περιβαλλοντική κατεύθυνση. Είναι. Το κρίσιμο ερώτημα είναι αν οι συγκεκριμένοι κομποστοποιητές, και ιδίως οι μηχανικοί, μπορούν να δικαιολογήσουν το κόστος τους στην πράξη. Τέτοιες λύσεις απαιτούν εκπαίδευση χρηστών, συνεχή υποστήριξη, συστηματική παρακολούθηση και σαφείς δείκτες απόδοσης. Χωρίς αυτά, ο κίνδυνος είναι προφανής. Πανάκριβος εξοπλισμός με αμφίβολο περιβαλλοντικό αποτύπωμα.
Την ίδια στιγμή, η ουσιαστική κομποστοποίηση και η συνολική διαχείριση βιοαποβλήτων, δηλαδή οι σταθερές υποδομές συλλογής, η ενίσχυση των τοπικών δικτύων και η πραγματική μείωση του οργανικού φορτίου, μοιάζουν να μένουν εκτός κάδρου. Εκεί όπου απαιτείται μακροχρόνιος σχεδιασμός και επενδύσεις χωρίς ημερομηνία λήξης, η συζήτηση είναι αισθητά πιο περιορισμένη.
Έτσι διαμορφώνεται μια αντίφαση που δεν μπορεί να αγνοηθεί. Από τη μία πλευρά, κατευθύνονται εκατομμύρια ευρώ σε εξοπλισμό με περιορισμένο χρονικό ορίζοντα. Από την άλλη, οι μόνιμες λύσεις και οι υποδομές που θα υπηρετούν το Νότιο Αιγαίο για δεκαετίες δεν φαίνεται να αποτελούν την απόλυτη προτεραιότητα.
Σε αυτό το περιβάλλον καταγράφεται επαναλαμβανόμενη επιλογή του ίδιου προμηθευτή, γεγονός που έχει οδηγήσει αρκετούς να μιλούν για «αγαπημένο προμηθευτή». Ο όρος δεν αποτελεί κατηγορία. Περιγράφει όμως μια πρακτική που, όταν συνοδεύεται από δαπάνες εκατομμυρίων ευρώ για οικιακούς κομποστοποιητές, εγείρει εύλογα ερωτήματα διαφάνειας, αξιολόγησης και στρατηγικής κατεύθυνσης.
Τα ερωτήματα είναι σαφή και απολύτως θεμιτά. Πόσοι από τους οικιακούς κομποστοποιητές χρησιμοποιούνται σήμερα στην πράξη. Ποια είναι η πραγματική μείωση των οργανικών αποβλήτων. Ποιο είναι το καθαρό περιβαλλοντικό όφελος σε σχέση με το συνολικό κόστος. Και κυρίως, γιατί τα εκατομμύρια δεν κατευθύνονται κατά προτεραιότητα σε μόνιμες υποδομές και λύσεις με διάρκεια στον χρόνο.
Το Νότιο Αιγαίο, με τη γεωγραφία, τον τουρισμό και τις ιδιαιτερότητές του, δεν αντέχει πολιτικές με ημερομηνία λήξης. Χρειάζεται σχέδιο, υποδομές και πραγματικές λύσεις. Τα εκατομμύρια πρέπει να πιάνουν τόπο και όχι απλώς να ανακυκλώνονται σε κύκλους προμηθειών.
Όταν η ουσία μένει πίσω και τα κόστη εκτοξεύονται, το ζήτημα παύει να είναι τεχνικό. Γίνεται βαθιά κοινωνικό και πολιτικό.
Οι πληροφορίες που έρχονται καθημερινά είναι καταιγιστικές και αποδεικνύεται ότι τίποτα δεν μένει κρυφό όταν διακυβεύονται εκατομμύρια δημόσιου χρήματος.
