Η συνυπαιτιότητα των αρμοδίων φορέων συντήρησης στα τροχαία δυστυχήματα
Για δεκαετίες, τα τροχαία δυστυχήματα στην Ελλάδα αντιμετωπίζονταν σχεδόν αποκλειστικά ως αποτέλεσμα ανθρώπινου λάθους. Ο οδηγός ήταν πάντοτε ο βασικός –αν όχι ο μοναδικός– υπεύθυνος. Υπερβολική ταχύτητα, αλκοόλ, απροσεξία. Όμως η πραγματικότητα στους δρόμους, και ειδικά στο οδικό δίκτυο της Αττικής, αποδεικνύει ότι το πρόβλημα είναι πολύ πιο σύνθετο. Και πλέον, η έννοια της συνυπαιτιότητας των αρμοδίων φορέων συντήρησης έρχεται δυναμικά στο προσκήνιο.
Τη στιγμή που το οδικό δίκτυο καταρρέει από την ελλιπή ή ανύπαρκτη συντήρηση, το θεσμικό και νομικό πλαίσιο γίνεται αυστηρότερο. Όχι μόνο για τους οδηγούς, αλλά και για εκείνους που έχουν θεσμική, διοικητική και υπηρεσιακή ευθύνη να διατηρούν τους δρόμους ασφαλείς. Σε περιπτώσεις τροχαίων δυστυχημάτων όπου αποδεικνύεται ότι υπήρχαν εγκληματικές αμέλειες ή σοβαρές παραλείψεις, οι ευθύνες δεν είναι πλέον μόνο πολιτικές. Είναι και ποινικές.
Η συντήρηση του οδοστρώματος, των στηθαίων ασφαλείας, της κατακόρυφης και οριζόντιας σήμανσης, του ηλεκτροφωτισμού, των φωτεινών σηματοδοτών και των συστημάτων ασφαλείας δεν αποτελεί «καλή πρακτική». Αποτελεί ρητή υποχρέωση των αρμόδιων φορέων. Όταν αυτή η υποχρέωση δεν τηρείται, δεν μιλάμε απλώς για αμέλεια, αλλά για συνθήκες που μπορούν να οδηγήσουν άμεσα σε απώλεια ανθρώπινης ζωής.
Σε αυτές τις περιπτώσεις, ποινικές ευθύνες μπορεί να αναζητηθούν σε αντιδημάρχους, αντιπεριφερειάρχες, προϊσταμένους διευθύνσεων και τμημάτων τεχνικών υπηρεσιών, αλλά και σε επόπτες μηχανικούς, οι οποίοι είτε δεν ολοκλήρωσαν εγκαίρως τις εργασίες συντήρησης είτε δεν αποκατέστησαν βλάβες που ήταν γνωστές και καταγεγραμμένες.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η γέφυρα στη Λεωφόρος Πέτρου Ράλλη, όπου το στηθαίο ασφαλείας έχει καταστραφεί έπειτα από σύγκρουση νταλίκας και παραμένει για μεγάλο χρονικό διάστημα χωρίς αντικατάσταση. Αν στο συγκεκριμένο σημείο συμβεί τροχαίο δυστύχημα, η μη αποκατάσταση του στηθαίου δεν μπορεί να θεωρηθεί τυχαία ή στιγμιαία αμέλεια. Πρόκειται για διαρκή παράλειψη, η οποία δημιουργεί σαφή συνυπαιτιότητα των αρμοδίων.
Ανάλογη είναι η εικόνα στον τομέα του ηλεκτροφωτισμού. Σε κεντρικές λεωφόρους της Αττικής, όπως η Λεωφόρος Αθηνών, η Λεωφόρος Ποσειδώνος και η Λεωφόρος Κηφισού, μεγάλα τμήματα του οδικού δικτύου παραμένουν βυθισμένα στο σκοτάδι. Και αυτό, παρά το γεγονός ότι ο φωτισμός αντικαταστάθηκε τα τελευταία χρόνια από την Περιφέρεια Αττικής μέσω έργου ύψους 37 εκατομμυρίων ευρώ.
Το πρόβλημα δεν είναι η εγκατάσταση, αλλά η ανυπαρξία συντήρησης. Το αποτέλεσμα είναι επικίνδυνο: τμήματα δρόμων με πλήρη φωτισμό εναλλάσσονται με τμήματα απόλυτου σκοταδιού. Αυτή η απότομη εναλλαγή φωτεινότητας τη νύχτα είναι εξαιρετικά επικίνδυνη, καθώς αιφνιδιάζει τους οδηγούς και μειώνει δραστικά τον χρόνο αντίδρασης. Σε περίπτωση τροχαίου δυστυχήματος υπό αυτές τις συνθήκες, η ευθύνη δεν μπορεί να μετακυλιστεί αποκλειστικά στον οδηγό.
Ιδιαίτερα ανησυχητική είναι και η κατάσταση στις σήραγγες του φαληρικού όρμου στη λεωφόρο Ποσειδώνος. Παρότι υπάρχει χρηματοδότηση μέσω έργων διαχείρισης κυκλοφορίας για τη συντήρηση των συστημάτων ασφαλείας και για σχέδια μερικού ή ολικού αποκλεισμού λωρίδων κυκλοφορίας σε περιπτώσεις έκτακτης ανάγκης, τα φώτα ασφαλείας στις σήραγγες παραμένουν σβηστά. Σε περίπτωση δυστυχήματος ή πυρκαγιάς, οι συνέπειες θα είναι ανυπολόγιστες και οι ποινικές ευθύνες δεδομένες.
Το ίδιο ισχύει και για τους φωτεινούς σηματοδότες, όπου σε πολλές περιπτώσεις παρατηρούνται καμένες λάμπες ή δυσλειτουργίες που παραμένουν χωρίς αποκατάσταση για μεγάλα χρονικά διαστήματα. Ένα ατύχημα σε διασταύρωση με προβληματικό φανάρι δεν είναι απλώς «κακή στιγμή». Είναι αποτέλεσμα παράλειψης συντήρησης.
Όλα τα παραπάνω δείχνουν ότι το 2026 δεν θα είναι μια χρονιά κατά την οποία θα συμμορφωθούν μόνο οι οδηγοί λόγω της αυστηροποίησης του Κώδικα Οδικής Κυκλοφορίας και των εντατικών ελέγχων. Θα είναι και μια χρονιά κατά την οποία θα κληθούν να συμμορφωθούν ή να λογοδοτήσουν οι αρμόδιοι φορείς συντήρησης του οδικού δικτύου, είτε πρόκειται για πολιτικά πρόσωπα είτε για υπηρεσιακούς παράγοντες.
Γιατί η οδική ασφάλεια δεν είναι μόνο θέμα συμπεριφοράς πίσω από το τιμόνι. Είναι και θέμα ευθύνης πίσω από το γραφείο. Και όταν αυτή η ευθύνη δεν ασκείται, το τίμημα το πληρώνουν άνθρωποι στον δρόμο.
