Το λέω καθαρά. Ζούμε σε μια περίοδο όπου η κοινωνική δυσαρέσκεια είναι πραγματική, βαριά και συσσωρευμένη. Και μέσα σε αυτό το κλίμα, πρόσωπα που έχουν συνδεθεί με ισχυρά γεγονότα και ισχυρό συναίσθημα αποκτούν, αναπόφευκτα, μεγάλη απήχηση. Η Καρυστιανού βρίσκεται στο επίκεντρο αυτής της συζήτησης, γιατί ένα κομμάτι της κοινωνίας βλέπει πάνω της κάτι που λείπει από το πολιτικό σύστημα. Ευθύτητα, επιμονή, ανθρώπινο βάρος. Αυτό είναι δεδομένο και δεν μηδενίζεται.
Το ζήτημα, όμως, δεν είναι το πρόσωπο. Το ζήτημα είναι το μοντέλο που πάει να χτιστεί γύρω από τέτοια πρόσωπα. Άλλο το να λειτουργεί μια δημόσια παρουσία ως καταλύτης πίεσης προς τους θεσμούς και την κυβέρνηση, κι άλλο να μετατρέπεται σε “αυτόματη” απάντηση στο ερώτημα της διακυβέρνησης. Η πίεση είναι απαραίτητη. Η διακυβέρνηση, όμως, είναι άλλο πράγμα. Θέλει σχέδιο, στελέχωση, θεσμική γνώση, διαχείριση κρίσεων και, κυρίως, αντοχή στον χρόνο.
Εδώ είναι η δική μου θέση. Η αγανάκτηση είναι απόλυτα κατανοητή. Είναι και χρήσιμη όταν γίνεται απαίτηση λογοδοσίας. Αλλά αν μετατραπεί σε πολιτική επιλογή “ό,τι να ’ναι”, μόνο και μόνο για να τιμωρηθεί το υπάρχον σύστημα, τότε δεν μιλάμε για διόρθωση. Μιλάμε για ρίσκο. Και η χώρα δεν είναι πείραμα.
Η κυβέρνηση δεν δικαιούται να παριστάνει ότι αυτά τα κύματα είναι απλή “επικοινωνιακή ενόχληση”. Όταν η κοινωνία βράζει, η εξουσία οφείλει να απαντά με πράξεις, όχι με διαχείριση εικόνας. Δεν χρειάζονται ευχές. Χρειάζονται καθαροί κανόνες, σοβαρή εποπτεία, αποφάσεις που φαίνονται στην καθημερινότητα και, κυρίως, το αίσθημα ότι το κράτος λειτουργεί για όλους και όχι για τους «γνωστούς» που πάντα βρίσκουν τρόπο να περνούν.
Αλλά το μεγάλο κενό δεν είναι μόνο κυβερνητικό. Είναι και αντιπολιτευτικό. Γιατί η αντιπολίτευση, αντί να σηκώσει το βάρος μιας πραγματικής εναλλακτικής, συχνά λειτουργεί σαν σχολιαστής της επικαιρότητας. Πολύς θόρυβος, λίγη πρόταση. Πολλή καταγγελία, λίγη αρχιτεκτονική εξουσίας. Και όταν δεν υπάρχει σοβαρή, συγκροτημένη και πειστική πρόταση διακυβέρνησης, τότε το σύστημα αφήνει χώρο σε προσωποκεντρικές εκρήξεις και σε εύκολες βεβαιότητες.
Το ΠΑΣΟΚ, όσο κι αν προσπαθεί να μιλήσει θεσμικά, μοιάζει να μη βρίσκει το πολιτικό “ρεύμα” που απαιτείται για να πείσει ότι μπορεί να σηκώσει το βάρος της διακυβέρνησης. Από την άλλη, οι συζητήσεις για επιστροφές και “δεύτερες πράξεις” δείχνουν, μέχρι στιγμής, περισσότερο σαν σύντομες αναλαμπές παρά σαν σταθερό σχέδιο εξουσίας. Κι εδώ είναι το πρόβλημα. Η χώρα δεν έχει ανάγκη από αναλαμπές. Έχει ανάγκη από στρατηγική.
Σε αυτό το περιβάλλον, ας είμαστε ειλικρινείς. Η εποχή της άνετης αυτοδυναμίας μοιάζει, προς το παρόν, δύσκολη. Το πιθανότερο σενάριο, αν η δυναμική συνεχίσει έτσι, είναι μια διακυβέρνηση με συναίνεση, με συνεργασίες και συγκλίσεις. Και, καλώς ή κακώς, εκεί που φαίνεται να υπάρχει πρακτικό “μαξιλάρι” για να στηθεί πλειοψηφία, είναι προς τα δεξιά του κέντρου. Δεν το λέω ως προτίμηση. Το λέω ως ανάγνωση ενός σκηνικού όπου οι συσχετισμοί δεν χαρίζονται.
Μέσα σε αυτή τη συνθήκη, η Καρυστιανού μπορεί να κάνει γκελ. Μπορεί να ακουμπά νεύρο. Μπορεί να εκφράζει μια κοινωνική ανάγκη. Αυτό έχει αξία. Όμως άλλο το σύμβολο και άλλο το σχέδιο. Άλλο η καταγγελία και άλλο η διακυβέρνηση. Μια χώρα με τόσο δύσκολο πλαίσιο και τόσο μεγάλες προκλήσεις δεν μπορεί να κυβερνηθεί από θυμό και αγανάκτηση. Μπορεί να πιεστεί. Δεν μπορεί να διοικηθεί έτσι.
Το σκηνικό περιπλέκεται ακόμη περισσότερο όταν η πολιτική πίεση συναντά πιο αιχμηρές εκδοχές αντισυστημισμού. Εκεί η διαμαρτυρία μπορεί να μετατραπεί σε κάτι πολύ πιο απρόβλεπτο. Αυτό μπορεί να ακούγεται ελκυστικό ως τιμωρία για το σύστημα. Όμως ως σχέδιο για τη χώρα, είναι ναρκοπέδιο.
Το ζητούμενο, λοιπόν, δεν είναι να χαρούμε ή να θυμώσουμε με τα πρόσωπα. Το ζητούμενο είναι να απαιτήσουμε το αυτονόητο. Λογοδοσία χωρίς υπεκφυγές. Θεσμούς που δεν κρύβονται. Κράτος που δουλεύει. Και μια πολιτική συζήτηση που δεν θα πατά πάνω στην ένταση για να κερδίσει μέρα με τη μέρα, αλλά θα χτίζει σταθερότητα χρόνο με τον χρόνο.
Αν δεν διορθωθούν τα κακώς κείμενα, αν δεν υπάρξει πραγματική σοβαρότητα, συνέπεια και αποτέλεσμα, τότε η αγανάκτηση του κόσμου θα φέρει εκπλήξεις. Και αυτό μπορεί να μοιάζει “τιμωρία” για κάποιους, όμως για τη χώρα υπάρχει ο κίνδυνος να είναι κακή εξέλιξη. Γιατί η τιμωρία χωρίς σχέδιο δεν παράγει λύση. Παράγει αστάθεια.
Γιατί στο τέλος, η αγανάκτηση είναι μήνυμα. Η διακυβέρνηση είναι ευθύνη. Και η χώρα χρειάζεται και τα δύο να μπουν στη σωστή θέση.
