Όσα αποκαλύπτει η τραγωδία και τι πρέπει να αλλάξει στην Ελλάδα για να μη θρηνήσουμε θύματα
Η εικόνα έξω από το καμένο κλαμπ στο χιονοδρομικό θέρετρο Crans-Montana παραμένει βαριά. Ασθενοφόρα, πυροσβεστικά οχήματα, αστυνομία και συγγενείς που αναζητούν απαντήσεις. Η πυρκαγιά που ξέσπασε τις πρώτες ώρες της Πρωτοχρονιάς μετέτρεψε μια νύχτα διασκέδασης σε τραγωδία με περίπου 40 νεκρούς και περισσότερους από 110 τραυματίες, πολλοί εκ των οποίων νοσηλεύονται με σοβαρά εγκαύματα. Η διαδικασία ταυτοποίησης των θυμάτων συνεχίζεται, καθώς η ένταση της φωτιάς και ο πυκνός καπνός καθιστούν το έργο των αρχών ιδιαίτερα δύσκολο.
Τα στοιχεία που έχουν συγκεντρωθεί μέχρι αυτή τη στιγμή σκιαγραφούν μια συγκεκριμένη εικόνα. Η φωτιά εξαπλώθηκε αστραπιαία σε έναν χώρο που ήταν κατάμεστος. Ο καπνός κάλυψε το εσωτερικό σε δευτερόλεπτα, μειώνοντας δραστικά την ορατότητα και τον χρόνο αντίδρασης. Οι δυνατότητες διαφυγής αποδείχθηκαν ανεπαρκείς για τον αριθμό των ανθρώπων που βρίσκονταν μέσα, ενώ η παρουσία εύφλεκτων υλικών επιτάχυνε την καταστροφή. Η χρήση εντυπωσιακών εφέ, που εξετάζεται ως πιθανή αιτία ανάφλεξης, λειτούργησε ως καταλύτης σε έναν ήδη επικίνδυνο συνδυασμό παραγόντων.
Η τραγωδία δεν εξελίχθηκε σταδιακά. Εξελίχθηκε σε δευτερόλεπτα. Αυτό είναι το πιο ανησυχητικό στοιχείο.
Όχι τυχαίο γεγονός αλλά προβλέψιμη κατάληξη
Όσο προχωρά η έρευνα των αρχών, τόσο ενισχύεται το συμπέρασμα ότι αυτό που συνέβη δεν ήταν ένα απλό ατύχημα. Ήταν το αποτέλεσμα επιλογών. Επιλογών που έβαλαν το θέαμα, την εικόνα και το οικονομικό όφελος πάνω από την ασφάλεια.
Η υπερπληρότητα αυξάνει τα έσοδα. Τα εφέ αυξάνουν τη δημοσιότητα. Η ασφάλεια μετατρέπεται σε παράγοντα δεύτερης προτεραιότητας, μέχρι τη στιγμή που παύει να είναι θεωρητική έννοια και γίνεται ζήτημα ζωής και θανάτου. Η ελβετική τραγωδία δείχνει με τον πιο σκληρό τρόπο πού οδηγεί αυτή η λογική όταν συνδυάζεται με κλειστούς χώρους και ανεπαρκή έλεγχο.
Η Ελλάδα δεν είναι εξαίρεση και δεν πρέπει να το πιστεύει
Η αναφορά στην τραγωδία της Ελβετίας δεν γίνεται για λόγους εντυπώσεων. Γίνεται για να φωτίσει έναν υπαρκτό κίνδυνο. Η Ελλάδα δεν κινδυνεύει θεωρητικά. Κινδυνεύει στο μέτρο που στους χώρους νυχτερινής διασκέδασης συνυπάρχουν συχνά υπερπληρότητα, ανοχή σε πρακτικές αυξημένου ρίσκου και έλεγχοι που δεν έχουν πάντα τη συχνότητα και το βάθος που απαιτείται.
Το γεγονός ότι μέχρι σήμερα δεν έχει καταγραφεί αντίστοιχη τραγωδία μεγάλης κλίμακας στη χώρα μας δεν αποτελεί απόδειξη επάρκειας. Δείχνει ότι το σύστημα έχει αντέξει μέχρι τώρα, όχι ότι είναι πλήρως θωρακισμένο. Η διαφορά ανάμεσα στην πρόληψη και στην τραγωδία κρίνεται στην καθημερινή εφαρμογή των κανόνων και όχι στη νομοθεσία καθαυτή.
Τι προβλέπει ο νόμος και πού δοκιμάζεται στην πράξη
Το θεσμικό πλαίσιο στην Ελλάδα προβλέπει σαφείς κανόνες για τη λειτουργία χώρων συνάθροισης. Ορίζονται μέγιστοι αριθμοί ατόμων, υποχρεωτικές έξοδοι κινδύνου, συστήματα πυρασφάλειας και περιορισμοί στη χρήση φωτιάς και επικίνδυνων εφέ, καθώς και έλεγχοι από αρμόδιες αρχές.
Στην πράξη, όμως, η εφαρμογή αυτών των κανόνων δεν είναι πάντα συνεπής. Οι παραβάσεις συχνά αντιμετωπίζονται ως λειτουργικό κόστος. Τα πρόστιμα δεν λειτουργούν αποτρεπτικά και το προσωρινό κλείσιμο καταστημάτων θεωρείται ακραίο μέτρο αντί για εργαλείο πρόληψης. Έτσι δημιουργείται ένα περιβάλλον όπου η ανθρώπινη ζωή ζυγίζεται σιωπηρά απέναντι στον τζίρο.
Τι πρέπει να αλλάξει για να μη θρηνήσουμε
Η τραγωδία στην Ελβετία αναδεικνύει με σαφήνεια τι συμβαίνει όταν η πρόληψη αντιμετωπίζεται ως γραφειοκρατική υποχρέωση. Αν υπάρχει ένα μάθημα, είναι συγκεκριμένο.
- Οι έλεγχοι πρέπει να είναι συχνοί και αιφνιδιαστικοί.
- Η υπέρβαση της επιτρεπόμενης χωρητικότητας πρέπει να έχει άμεσες συνέπειες.
- Η χρήση επικίνδυνων εφέ σε κλειστούς χώρους πρέπει να αντιμετωπίζεται με μηδενική ανοχή.
- Οι έξοδοι διαφυγής πρέπει να ελέγχονται σε πραγματικές συνθήκες λειτουργίας.
- Η ευθύνη πρέπει να βαραίνει εκείνον που λαμβάνει τις αποφάσεις και αποκομίζει το κέρδος.
- Η διασκέδαση δεν μπορεί να λειτουργεί ως ζώνη εξαίρεσης και το οικονομικό όφελος δεν μπορεί να προηγείται της ασφάλειας.
Για να μη γραφτεί το ίδιο ρεπορτάζ με ελληνικά ονόματα
Στην Ελλάδα, το γεγονός ότι μέχρι σήμερα δεν έχουμε θρηνήσει αντίστοιχο αριθμό θυμάτων δεν μπορεί να εκλαμβάνεται ως ένδειξη ασφάλειας. Σε μεγάλο βαθμό, είναι αποτέλεσμα συγκυριών και τύχης, μιας τύχης που δεν πρέπει να θεωρείται ανεξάντλητη. Η πρόληψη δεν μπορεί να στηρίζεται στην απουσία τραγωδίας, αλλά στην αυστηρή εφαρμογή κανόνων και στην ενίσχυση του θεσμικού πλαισίου. Οι νόμοι οφείλουν να γίνουν πιο απαιτητικοί και οι έλεγχοι πιο ουσιαστικοί, ώστε η προστασία της ανθρώπινης ζωής, των παιδιών και των οικογενειών να μην υποχωρεί μπροστά στο οικονομικό όφελος.
Πλαίσιο προτάσεων πολιτικής
- Οι έλεγχοι σε χώρους νυχτερινής διασκέδασης να γίνονται χωρίς προειδοποίηση και σε ώρες αιχμής με ουσιαστική αυτοψία.
- Η υπέρβαση της επιτρεπόμενης χωρητικότητας να οδηγεί σε άμεση αναστολή λειτουργίας.
- Η χρήση φωτιάς και επικίνδυνων εφέ σε κλειστούς χώρους να απαγορεύεται χωρίς εξαιρέσεις.
- Οι έξοδοι διαφυγής να ελέγχονται ως προς τη λειτουργικότητά τους κατά τη διάρκεια λειτουργίας των καταστημάτων.
- Η ευθύνη να παραμένει στον επιχειρηματία και να μην μετακυλίεται σε υπαλλήλους.
- Τα αποτελέσματα των ελέγχων και των κυρώσεων να δημοσιοποιούνται ώστε να υπάρχει διαφάνεια και αποτροπή.
- Το προσωπικό να εκπαιδεύεται υποχρεωτικά σε διαδικασίες εκκένωσης και διαχείρισης κρίσεων.
