Η συζήτηση για τους live ελέγχους τραπεζικών λογαριασμών δεν είναι επικοινωνιακό πυροτέχνημα. Είναι αλλαγή μοντέλου. Το κράτος περνά από τους καθυστερημένους ελέγχους, που έρχονται μήνες ή και χρόνια μετά, σε ένα πλαίσιο συνεχούς ψηφιακής επιτήρησης της ροής χρήματος, με στόχο πιο γρήγορη ανίχνευση αποκλίσεων, καλύτερο risk scoring και άμεση στόχευση υποθέσεων.
Η ουσία είναι μία: όσο περισσότερα δεδομένα “κουμπώνουν” σε πραγματικό χρόνο, τόσο λιγότερο χώρο αφήνει το σύστημα σε ασυμφωνίες ανάμεσα σε δηλωμένο εισόδημα, συναλλαγές, καταναλωτική συμπεριφορά και φορολογικό προφίλ. Αυτό δεν αφορά μόνο τους “μεγάλους”. Αφορά και τον μέσο επαγγελματία, τον μισθωτό με πρόσθετα εισοδήματα, τον ιδιοκτήτη που νοικιάζει, τον μικροέμπορο που κινείται οριακά.
Τι σημαίνει “live” στην πράξη
Δεν μιλάμε για άνθρωπο που κοιτάζει την κίνηση του λογαριασμού σου. Μιλάμε για συστήματα που παίρνουν σήματα από πολλαπλές πηγές, τα διασταυρώνουν και εντοπίζουν μοτίβα. Όταν το προφίλ σου “πετάει” κόκκινες σημαίες, τότε ενεργοποιείται η διαδικασία ελέγχου. Το βασικό αποτέλεσμα είναι συγκεκριμένο: μικραίνει το χρονικό κενό ανάμεσα στη συναλλαγή και στην πιθανή αντίδραση της φορολογικής διοίκησης.
Γιατί αυτό είναι οικονομικό θέμα και όχι απλώς φορολογικό
Σε επίπεδο οικονομίας, το κράτος κυνηγά τρία πράγματα. Πρώτον, αύξηση συμμόρφωσης χωρίς νέα οριζόντια μέτρα. Δεύτερον, περιορισμό του αθέμιτου ανταγωνισμού, γιατί όποιος φοροδιαφεύγει έχει “φτηνότερο κόστος” από τον νόμιμο. Τρίτον, σταθερότερα έσοδα που επιτρέπουν καλύτερο δημοσιονομικό σχεδιασμό. Με απλά λόγια, επιδιώκει να κλείσει διαρροές και να βελτιώσει την απόδοση του φοροεισπρακτικού μηχανισμού με τεχνολογία.
Ποιοι επηρεάζονται περισσότερο
Οι επιχειρήσεις και οι επαγγελματίες που έχουν μεγάλη κίνηση λογαριασμών, πολλούς αντισυμβαλλόμενους και “μικτές” ροές, δηλαδή χρήματα από διαφορετικές πηγές, είναι οι πρώτοι που πρέπει να βάλουν τάξη. Όσο πιο σύνθετη είναι η δραστηριότητα, τόσο πιο εύκολα προκύπτουν ασυνέπειες αν δεν υπάρχει καθαρό αποτύπωμα. Επίσης, επηρεάζονται έντονα οι περιπτώσεις με συχνές μεταφορές μεταξύ συγγενών ή τρίτων, οι εισπράξεις χωρίς ξεκάθαρη αιτιολογία και οι κινήσεις που δεν ταιριάζουν με το δηλωμένο προφίλ.
Το κρίσιμο σημείο: δικλείδες και ασφάλεια δικαίου
Εδώ είναι που η κοινωνία “ανάβει”. Άλλο στοχευμένος έλεγχος με κανόνες και τεκμηρίωση, άλλο αίσθηση ότι όλοι είναι ύποπτοι από προεπιλογή. Το ζητούμενο σε τέτοιες αλλαγές δεν είναι μόνο να πιαστούν οι πραγματικοί παραβάτες, αλλά να μην καεί ο κόσμος της κανονικότητας από λάθη, αυτοματισμούς, ελλιπή δεδομένα ή κακή ταξινόμηση συναλλαγών. Όσο πιο αυτοματοποιημένη γίνεται η διαδικασία, τόσο πιο σημαντικό είναι να υπάρχει σαφήνεια για το πότε, γιατί και με ποια κριτήρια ενεργοποιείται έλεγχος, και τι δυνατότητες έχει ο πολίτης να απαντήσει χωρίς να μπαίνει σε γραφειοκρατικό λαβύρινθο.
Τι πρέπει να κάνουν τώρα επιχειρήσεις και πολίτες
Η σωστή κίνηση δεν είναι ο πανικός. Είναι η συμμόρφωση με επαγγελματισμό. Καθαρή εικόνα εισροών και εκροών, σωστή αιτιολόγηση μεταφορών, τακτοποίηση “γκρίζων” συναλλαγών και αποφυγή πρόχειρων λύσεων που παλιά περνούσαν. Στο νέο περιβάλλον, η ασυνέπεια δεν κρύβεται εύκολα, και το κόστος δεν είναι μόνο πρόστιμα. Είναι χρόνος, έλεγχος, δεσμεύσεις, μπλοκάρισμα ρευστότητας, φθορά.
Οι live έλεγχοι είναι το επόμενο βήμα σε μια οικονομία που μετακινείται σε πλήρη ιχνηλασιμότητα συναλλαγών. Αυτό μπορεί να λειτουργήσει υπέρ της αγοράς, αν χτυπήσει τη φοροδιαφυγή και προστατέψει τον υγιή ανταγωνισμό. Μπορεί όμως να γίνει και εργαλείο ταλαιπωρίας, αν δεν εφαρμοστεί με ακρίβεια, δικλείδες και σεβασμό στην ασφάλεια δικαίου. Το στοίχημα για την ΑΑΔΕ είναι να αποδείξει ότι το “live” σημαίνει πιο δίκαιο σύστημα, όχι απλώς πιο σκληρό.
