Τις τελευταίες ημέρες, καθώς κλιμακώνεται η σύγκρουση στη Μέση Ανατολή, όλο και συχνότερα γίνεται αναφορά στους Κούρδους και στον πιθανό ρόλο τους απέναντι στο Ιράν. Παρότι οι Ηνωμένες Πολιτείες και το Ισραήλ συνεχίζουν τις αεροπορικές επιθέσεις κατά της Τεχεράνης, αρκετοί στρατιωτικοί αναλυτές υπενθυμίζουν ένα βασικό δεδομένο των πολέμων: για να ελεγχθεί πραγματικά μια χώρα χρειάζεται παρουσία στρατευμάτων στο έδαφος.
Οι ΗΠΑ δεν φαίνεται να επιθυμούν άμεση χερσαία εμπλοκή στο Ιράν. Για αυτό και οι πρόσφατες αναφορές του Αμερικανού προέδρου Ντόναλντ Τραμπ στους Κούρδους θεωρούνται ιδιαίτερα σημαντικές.
Ποιοι είναι οι Κούρδοι
Οι Κούρδοι αποτελούν μία από τις μεγαλύτερες εθνοτικές ομάδες στον κόσμο χωρίς δικό τους κράτος. Υπολογίζεται ότι αριθμούν περίπου 30 έως 40 εκατομμύρια ανθρώπους και ζουν κυρίως σε ορεινές περιοχές που εκτείνονται ανάμεσα στην Αρμενία, το Ιράκ, το Ιράν, τη Συρία και την Τουρκία.
Πολλοί συνδέουν τις ρίζες τους με τους αρχαίους Μήδους. Ωστόσο, μετά τη διάλυση της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας και τη χάραξη των νέων συνόρων στη Μέση Ανατολή πριν από περίπου έναν αιώνα, οι Κούρδοι έμειναν χωρίς δικό τους κράτος.
Στη διάρκεια της ιστορίας τους βρέθηκαν συχνά παγιδευμένοι στους ανταγωνισμούς της περιοχής και βασίστηκαν σε δικές τους ένοπλες δυνάμεις για άμυνα. Η πιο γνωστή από αυτές είναι οι Πεσμεργκά, οι μαχητές που αποτελούν τη βασική στρατιωτική δύναμη των Κούρδων. Οι ίδιοι οι Κούρδοι συνηθίζουν να λένε ότι δεν έχουν «φίλους εκτός από τα βουνά».
Παρά τις διαφορές μεταξύ των κοινοτήτων τους, διαθέτουν κοινά πολιτισμικά στοιχεία όπως γλώσσα συγγενική με τα περσικά, παραδοσιακή μουσική, ενδυμασία και κουζίνα. Η εθνική τους συνείδηση άρχισε να ενισχύεται στα τέλη του 19ου αιώνα, όμως οι υποσχέσεις που κατά καιρούς δόθηκαν από μεγάλες δυνάμεις για δημιουργία κουρδικού κράτους δεν υλοποιήθηκαν ποτέ.
Διώξεις και συγκρούσεις
Μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, πολλά καθεστώτα της περιοχής καταπίεσαν σκληρά τους Κούρδους, προκαλώντας μαζικές μετακινήσεις πληθυσμών και χιλιάδες θύματα.
Στην Τουρκία, η μακρόχρονη σύγκρουση ανάμεσα στις δυνάμεις ασφαλείας και το PKK έχει στοιχίσει τη ζωή σε περισσότερους από 40.000 ανθρώπους.
Στο Ιράκ, το καθεστώς του Σαντάμ Χουσεΐν χρησιμοποίησε ακόμη και χημικά όπλα εναντίον κουρδικών πληθυσμών. Μετά τον Πόλεμο του Κόλπου το 1991, οι Κούρδοι κατάφεραν να δημιουργήσουν μια ημιαυτόνομη περιοχή στο βόρειο Ιράκ, την οποία διοικούν μέχρι σήμερα.
Οι Κούρδοι στο Ιράν και οι πρόσφατες εξεγέρσεις
Οι κουρδικές περιοχές του Ιράν έχουν μακρά παράδοση αντίστασης στην κεντρική εξουσία, ήδη από την Ιρανική Επανάσταση του 1979.
Τα τελευταία χρόνια αποτέλεσαν επίκεντρο διαμαρτυριών. Το 2022 οι μεγάλες διαδηλώσεις που ξέσπασαν μετά τον θάνατο της Μαχσά Αμινί, μιας Ιρανοκουρδικής γυναίκας που πέθανε υπό κράτηση, συγκλόνισαν τη χώρα. Νέο κύμα αντικυβερνητικών κινητοποιήσεων ξέσπασε και στα τέλη του 2025, με αιματηρές συγκρούσεις που συνεχίστηκαν στις αρχές του 2026.
Η φήμη των Πεσμεργκά
Στη Συρία, κατά τη διάρκεια του εμφυλίου πολέμου, οι Κούρδοι αποτέλεσαν βασική χερσαία δύναμη στη διεθνή εκστρατεία υπό τις ΗΠΑ που οδήγησε στην ήττα του Ισλαμικού Κράτους. Η εμπλοκή αυτή ενίσχυσε τη φήμη των Πεσμεργκά ως ιδιαίτερα αποτελεσματικών μαχητών.
Το όνομά τους σημαίνει «αυτοί που επιδιώκουν τον θάνατο». Η βαθιά γνώση του εδάφους, η κινητικότητα και το ισχυρό κίνητρο τους επιτρέπουν συχνά να αντιμετωπίζουν καλύτερα εξοπλισμένους αντιπάλους.
Η συνεργασία τους με τις αμερικανικές δυνάμεις δημιούργησε στενούς δεσμούς με στρατιωτικούς και αξιωματούχους των ΗΠΑ. Αυτός είναι και ένας λόγος που συζητείται το ενδεχόμενο να χρησιμοποιηθούν κουρδικές ομάδες από το Ιράν ως παράγοντας αποσταθεροποίησης της κυβέρνησης της Τεχεράνης.
Με αεροπορική υποστήριξη από τις ΗΠΑ και στρατιωτικούς συμβούλους στο έδαφος, οι Πεσμεργκά θα μπορούσαν να ελέγξουν κουρδικές περιοχές μέσα στο Ιράν. Οι αναλυτές όμως εκτιμούν ότι δύσκολα θα μπορούσαν να προχωρήσουν βαθύτερα στη χώρα.
Το σχέδιο πίεσης προς την Τεχεράνη
Ο στόχος μιας τέτοιας στρατηγικής θα ήταν κυρίως να υποχρεωθεί η ιρανική ηγεσία να μετακινήσει στρατεύματα σε νέα μέτωπα κοντά στα σύνορα. Παράλληλα θα μπορούσε να ενθαρρύνει και άλλες εθνοτικές ομάδες στο Ιράν να εξεγερθούν.
Ωστόσο, οι κίνδυνοι είναι πολλοί. Οι ηγέτες των Κούρδων γνωρίζουν από την ιστορία τους ότι συχνά χρησιμοποιήθηκαν από μεγάλες δυνάμεις και στη συνέχεια εγκαταλείφθηκαν.
Για την ώρα, η κουρδική ηγεσία στο βόρειο Ιράκ δηλώνει ότι επιθυμεί να διατηρήσει ουδέτερη στάση. Η επιλογή αυτή θεωρείται λογική, καθώς οι Κούρδοι έχουν βρεθεί πολλές φορές στο παρελθόν στο επίκεντρο πολεμικών συγκρούσεων που δεν ήταν δικές τους.
Οι επαφές με τον Τραμπ
Καθώς ο πόλεμος κατά του Ιράν μπαίνει στη δεύτερη εβδομάδα και το καθεστώς της Τεχεράνης παραμένει σταθερό, η Ουάσινγκτον και το Ισραήλ αντιμετωπίζουν αυξανόμενες δυσκολίες, κυρίως οικονομικές.
Ο Ντόναλντ Τραμπ φαίνεται να αντιλαμβάνεται ότι χωρίς χερσαίες δυνάμεις οι στρατιωτικοί στόχοι είναι δύσκολο να επιτευχθούν.
Σύμφωνα με διεθνή μέσα ενημέρωσης, ο Αμερικανός πρόεδρος επικοινώνησε με ηγέτες τριών κουρδικών κομμάτων στο Ιράν, ζητώντας τους να ξεκινήσουν ένοπλη δράση εναντίον της κυβέρνησης της Τεχεράνης με αεροπορική υποστήριξη από τις ΗΠΑ και το Ισραήλ. Παράλληλα φέρεται να έγιναν επαφές και με πολιτικούς παράγοντες στο Ιρακινό Κουρδιστάν.
Ο εξοπλισμός και τα ερωτήματα
Πληροφορίες από διεθνή μέσα αναφέρουν ότι λίγες ημέρες πριν από την έναρξη των βομβαρδισμών στο Ιράν, έξι βασικές οργανώσεις Ιρανών Κούρδων σχημάτισαν συμμαχία. Την ίδια περίοδο, σύμφωνα με τις ίδιες πηγές, φέρεται να έλαβαν εξοπλισμό από τη CIA και τη Μοσάντ.
Το μεγάλο ερώτημα παραμένει τι θα κερδίσουν οι Κούρδοι εάν εμπλακούν ενεργά σε μια τέτοια σύγκρουση. Πολλοί θυμούνται ότι το 1991, στον Πόλεμο του Κόλπου, συνέβαλαν στην ανατροπή του Σαντάμ Χουσεΐν πληρώνοντας βαρύ τίμημα σε ανθρώπινες ζωές. Παρόμοια τραγωδία έζησαν και στη Συρία, όταν βρέθηκαν αντιμέτωποι με τζιχαντιστές αλλά και με στρατιωτικές επιχειρήσεις της Τουρκίας.
Για άλλη μια φορά, λοιπόν, τίθεται το ίδιο ερώτημα που συνοδεύει την ιστορία τους εδώ και έναν αιώνα: θα οδηγήσει αυτή η συγκυρία στη δημιουργία ενός κουρδικού κράτους ή οι Κούρδοι θα βρεθούν ξανά να πολεμούν για στόχους άλλων δυνάμεων;
