Το Ιράν εξετάζει την εφαρμογή ενός νέου πλαισίου ελέγχου για τη διέλευση πλοίων από τα Στενά του Ορμούζ, επιδιώκοντας να αξιοποιήσει στρατηγικά τη σημασία της συγκεκριμένης θαλάσσιας οδού. Σύμφωνα με πληροφορίες των Financial Times, η Τεχεράνη προτείνει την επιβολή τελών αλλά και περιορισμών, επιτρέποντας τη διέλευση μόνο σε πλοία που χαρακτηρίζονται «μη εχθρικά», ενώ το μέτρο θα μπορούσε να παραμείνει σε ισχύ ακόμη και μετά τη λήξη του πολέμου.
Τα Στενά του Ορμούζ αποτελούν έναν από τους σημαντικότερους ενεργειακούς διαδρόμους παγκοσμίως, καθώς από εκεί διέρχεται περίπου το 20% των παγκόσμιων εξαγωγών πετρελαίου. Η γεωγραφική τους θέση, ανάμεσα στο Ιράν και το Ομάν, δίνει στην Τεχεράνη δυνατότητα αυξημένης επιτήρησης της ναυσιπλοΐας, καθώς το στενό σημείο τους δεν ξεπερνά τα 21 ναυτικά μίλια.
Η ιρανική πλευρά υποστηρίζει ότι επιδιώκει να διαμορφώσει νέο σύστημα «ασφαλούς διέλευσης», επιμένοντας πως ασκεί κυριαρχικά δικαιώματα στην περιοχή, ακόμη κι αν άλλες χώρες θεωρούν τα ύδατα διεθνή. Παράλληλα, ξεκαθαρίζει ότι πλοία από τις ΗΠΑ, το Ισραήλ ή άλλες χώρες που θεωρούνται ότι συμμετέχουν σε εχθρικές ενέργειες δεν θα έχουν πρόσβαση.
Σύμφωνα με στοιχεία ναυτιλιακών αναλυτών, ο αριθμός των πλοίων που διέρχονται από το στενό έχει μειωθεί δραστικά μετά την έναρξη των συγκρούσεων. Από περίπου 135 διελεύσεις ημερησίως πριν από την κρίση, η κίνηση περιορίστηκε σημαντικά μέσα στον Μάρτιο, με τη μείωση να φτάνει έως και το 97% σε σύγκριση με τον προηγούμενο μήνα.
Τέλη έως 2 εκατ. δολάρια για τη διέλευση
Πληροφορίες αναφέρουν ότι ορισμένα πλοία έχουν ήδη καταβάλει ποσά έως και 2 εκατομμύρια δολάρια προκειμένου να εξασφαλίσουν ασφαλή διέλευση. Η διαδικασία περιλαμβάνει διαπραγματεύσεις μέσω διπλωματικών διαύλων και έλεγχο των εγγράφων του πλοίου, όπως ο προορισμός του φορτίου και η εθνικότητα του πληρώματος.
Τα περισσότερα από τα πλοία που κατάφεραν να περάσουν φαίνεται να συνδέονται με χώρες της Ασίας ή του Κόλπου, ενώ αρκετά ανήκουν στον λεγόμενο σκιώδη στόλο που δραστηριοποιείται στο εμπόριο ιρανικού πετρελαίου υπό καθεστώς κυρώσεων. Σε ορισμένες περιπτώσεις, πλοία φέρονται να άλλαξαν σημαία προκειμένου να διευκολυνθεί η διέλευσή τους.
Νομικές αμφιβολίες και διεθνείς αντιδράσεις
Η προσπάθεια επιβολής τελών και περιορισμών εγείρει ερωτήματα σχετικά με το διεθνές δίκαιο και την ελευθερία ναυσιπλοΐας. Αν και το Ιράν μπορεί να επικαλείται λόγους ασφάλειας για τη ρύθμιση της κυκλοφορίας, ειδικοί επισημαίνουν ότι δεν μπορεί να εμποδίζει την «αθώα διέλευση» ή να κάνει διακρίσεις εις βάρος πλοίων διαφορετικών κρατών.
Παρά το γεγονός ότι ούτε το Ιράν ούτε οι ΗΠΑ έχουν υπογράψει τη Σύμβαση του ΟΗΕ για το Δίκαιο της Θάλασσας, οι κανόνες της θεωρούνται ευρέως αποδεκτοί στη διεθνή πρακτική.
Πιθανές επιπτώσεις στο παγκόσμιο εμπόριο ενέργειας
Εάν το νέο καθεστώς εφαρμοστεί σε μόνιμη βάση, ενδέχεται να οδηγήσει χώρες του Κόλπου στην αναζήτηση εναλλακτικών διαδρομών μεταφοράς πετρελαίου, όπως η ανάπτυξη αγωγών που παρακάμπτουν τα Στενά του Ορμούζ. Μια τέτοια εξέλιξη θα μπορούσε να επηρεάσει τον ρόλο της περιοχής στον παγκόσμιο ενεργειακό χάρτη και να αλλάξει τις ισορροπίες στη ναυτιλία.
