Η ποινικοποίηση της παράνομης διαμονής μετά την ολοκλήρωση της διοικητικής διαδικασίας αποτελεί κομβική αλλαγή. Κάθε πολίτης τρίτης χώρας που μένει παράνομα στην Ελλάδα αντιμετωπίζει ποινή φυλάκισης τουλάχιστον δύο ετών, η οποία ανεβαίνει σε τρία έτη σε περίπτωση υποτροπής, καθώς και χρηματικό πρόστιμο 10.000 ευρώ. Οι ποινές δεν επιδέχονται ούτε μετατροπή ούτε αναστολή.
Ωστόσο, το νομοσχέδιο προβλέπει μια ξεκάθαρη επιλογή: αν ο καταδικασμένος δηλώσει ότι θα αποχωρήσει οικειοθελώς από την Ελλάδα, τότε η ποινή μπορεί να ανασταλεί, αλλά μόνο εφόσον πραγματοποιηθεί η πραγματική αναχώρηση. Έτσι, διαμορφώνεται ένα σαφές πλαίσιο: η παράνομη παραμονή οδηγεί στη φυλακή, ενώ η οικειοθελής αποχώρηση αποτρέπει την ποινική κύρωση.
Οικειοθελής αναχώρηση
Η έννοια της οικειοθελούς αναχώρησης ενισχύεται. Ο χρόνος που δίνεται μειώνεται από 25 σε 14 ημέρες, ενώ η παράταση σε εξαιρετικές περιπτώσεις φθάνει έως 60 ημέρες (αντί 120). Προβλέπεται επίσης ηλεκτρονική επιτήρηση, ώστε να αποτρέπονται πιθανές απόπειρες διαφυγής. Το μέτρο παρουσιάζεται ως δίκαιη λύση συμμόρφωσης, δίνοντας τη δυνατότητα στους παρανόμως διαμένοντες να αποχωρήσουν με δική τους πρωτοβουλία χωρίς να υποστούν βαριές ποινικές συνέπειες.
Νέοι ορισμοί – Αυστηρότερο πλαίσιο
Το νομοσχέδιο επικαιροποιεί βασικούς ορισμούς για μεγαλύτερη αποτελεσματικότητα. Ο όρος «χώρα επιστροφής» πλέον περιλαμβάνει εκτός από τη χώρα καταγωγής, και τη χώρα συνήθους διαμονής, την ασφαλή τρίτη χώρα και την πρώτη χώρα ασύλου, όταν αίτημα διεθνούς προστασίας απορρίπτεται ως απαράδεκτο.
Ο «κίνδυνος διαφυγής» ενισχύεται με αντικειμενικά κριτήρια όπως η έλλειψη σταθερής κατοικίας, η μετακίνηση χωρίς ενημέρωση των αρχών και η άρνηση βιομετρικής ταυτοποίησης. Με τον τρόπο αυτό, οι αρχές αποκτούν σαφέστερα και αυστηρότερα εργαλεία εφαρμογής της νομοθεσίας.
Κράτηση και εντατικοποίηση ελέγχων
Στο καθεστώς κράτησης προστίθενται νέοι λόγοι που σχετίζονται με την ασφάλεια, ενώ η διάρκειά της αυξάνεται από 18 σε 24 μήνες, με δυνατότητα παρατάσεων. Οι συνθήκες κράτησης θα επανεξετάζονται κάθε έξι μήνες για λόγους διαφάνειας.
Παράλληλα, οι ποινές αυστηροποιούνται:
Για παράνομη επανείσοδο, το πρόστιμο ορίζεται στα 10.000–30.000 ευρώ.
Για παράνομη είσοδο, η φυλάκιση ξεκινά από δύο έτη και φθάνει τα τρία σε επιβαρυντικές περιπτώσεις.
Τα πρόστιμα αυξάνονται: από 1.500 σε 5.000 ευρώ και από 3.000 σε 10.000 ευρώ.
Τέλος, περιορίζεται η δυνατότητα υποβολής επαναλαμβανόμενων αιτήσεων διεθνούς προστασίας, ενώ καταργείται η διάταξη που προέβλεπε άδεια παραμονής για όσους ζούσαν επτά χρόνια παράνομα στη χώρα. Με τον τρόπο αυτόν, κλείνει οριστικά ένα «παράθυρο» που θεωρούνταν κίνητρο για παράνομη παραμονή.
