Ο νόμος κατευθύνει τουλάχιστον το 85% των πόρων στη χωριστή συλλογή και την ανακύκλωση. Την ώρα που η Ελλάδα εξακολουθεί να θάβει περίπου το 80% των δημοτικών αποβλήτων της, σε κύκλους της διαχείρισης απορριμμάτων φημολογείται ότι εξετάζεται αλλαγή στη χρήση των χρημάτων. Αν ισχύει, το ερώτημα είναι απλό: γιατί να πληρώσει η ανακύκλωση τον λογαριασμό της ταφής;

Η λογική του τέλους ταφής είναι απλή: όσο περισσότερο θάβεις, τόσο περισσότερο πληρώνεις. Και τα χρήματα πρέπει να βοηθήσουν ώστε αύριο να θάβεις λιγότερο.

Αυτή είναι η κατεύθυνση του νόμου και η πολιτική που έχει παρουσιάσει επισήμως η κυβέρνηση.

Το 2025, τα υπουργεία Οικονομικών, Εσωτερικών και Περιβάλλοντος ανακοίνωσαν ότι το τέλος γίνεται ανταποδοτικό προς την αυτοδιοίκηση, ώστε να επιταχυνθούν τα έργα ανακύκλωσης.

Ο νόμος είναι συγκεκριμένος. Τουλάχιστον το 85% των πόρων του τέλους ταφής διατίθεται σε δήμους και ΦοΔΣΑ για δράσεις και έργα που ενισχύουν τη χωριστή συλλογή και την ανακύκλωση.

Το υπόλοιπο, έως 15%, μπορεί να χρησιμοποιείται για την αποκατάσταση ΧΥΤ και υφιστάμενων ανεξέλεγκτων χωματερών.

Η διάκριση έχει σημασία. Άλλο η αποκατάσταση ενός υφιστάμενου χώρου και άλλο η χρηματοδότηση νέας ή πρόσθετης δυνατότητας ταφής.

Και εδώ αρχίζει το πραγματικό θέμα.

ΤΙ ΦΗΜΟΛΟΓΕΙΤΑΙ ΣΤΟΥΣ ΚΥΚΛΟΥΣ ΤΩΝ ΑΠΟΡΡΙΜΜΑΤΩΝ

Τις τελευταίες ημέρες, σε κύκλους της αυτοδιοίκησης και της διαχείρισης απορριμμάτων, φημολογείται ότι εξετάζεται αλλαγή στον τρόπο αξιοποίησης των πόρων του τέλους ταφής.

Το σενάριο που συζητείται θέλει μέρος των χρημάτων που σήμερα κατευθύνονται στη χωριστή συλλογή και την ανακύκλωση να μπορεί να χρησιμοποιηθεί και για νέες ή επεκτεινόμενες υποδομές υγειονομικής ταφής.

Μέχρι σήμερα δεν υπάρχει δημοσιευμένη απόφαση ή νομοθετική ρύθμιση που να το επιβεβαιώνει.

Εκεί βρίσκεται το πρώτο και βασικό ερώτημα: υπάρχει πράγματι τέτοιος σχεδιασμός ή πρόκειται για ένα σενάριο που δεν θα προχωρήσει ποτέ;

Γιατί αν προχωρήσει, δεν αλλάζει απλώς ένας κωδικός χρηματοδότησης. Αλλάζει η ίδια η λογική του τέλους.

ΠΛΗΡΩΝΟΥΝ ΕΠΕΙΔΗ ΘΑΒΟΥΝ

Οι δήμοι πληρώνουν τέλος ανάλογα με τις ποσότητες απορριμμάτων που οδηγούν σε ταφή.

Από το 2026 το κόστος διαμορφώνεται, ανάλογα με την πρόοδο των προβλεπόμενων μονάδων επεξεργασίας, από 35 έως 45 ευρώ ανά τόνο, ενώ σε ορισμένες περιπτώσεις προβλέπεται περαιτέρω αύξηση από το 2027.

Η κατεύθυνση είναι σαφής: λιγότερη ταφή, περισσότερη ανακύκλωση.

Αν λοιπόν μέρος του 85% αρχίσει να χρηματοδοτεί νέους χώρους ταφής ή επεκτάσεις υφιστάμενων εγκαταστάσεων, δημιουργείται μια προφανής αντίφαση.

Δεν μπορείς να χρεώνεις την ταφή για να τη μειώσεις και μετά να χρησιμοποιείς τα ίδια χρήματα για να αυξήσεις τη δυνατότητα ταφής.

450 ΕΚΑΤ. ΕΩΣ ΤΟ 2030

Τα ποσά εξηγούν γιατί η συζήτηση δεν είναι λεπτομέρεια.

Σε τεχνική πρόταση για τη χρηματοδότηση του σχεδιασμού διαχείρισης αποβλήτων υπολογίζεται ότι το 85% του τέλους ταφής αντιστοιχεί σε διαθέσιμους και μελλοντικούς πόρους άνω των 450 εκατ. ευρώ έως το 2030.

Δεν πρόκειται για 450 εκατ. ευρώ που βρίσκονται σήμερα συγκεντρωμένα σε έναν λογαριασμό. Πρόκειται για εκτίμηση των πόρων που μπορούν να διατεθούν μέχρι το 2030.

Η ίδια τεχνική πρόταση υπολογίζει ανάγκες άνω των 160 εκατ. ευρώ για νέους και επεκτάσεις ΧΥΤ, μαζί με αποκαταστάσεις.

Για τα συγκεκριμένα έργα όμως προτείνεται διαφορετική χρηματοδότηση: εθνικοί πόροι του Προγράμματος Δημοσίων Επενδύσεων / Εθνικού Προγράμματος Ανάπτυξης του υπουργείου Περιβάλλοντος.

Και κάπου εδώ η υπόθεση αποκτά μεγαλύτερο ενδιαφέρον.

Εφόσον έχει προταθεί διαφορετική πηγή χρηματοδότησης για τις υποδομές ταφής, γιατί να πειραχτούν τα χρήματα της ανακύκλωσης;

Υπάρχει χρηματοδοτικό κενό; Έχει αλλάξει ο σχεδιασμός; Ή το σενάριο που συζητείται απλώς δεν ισχύει;

ΑΠΟ ΤΟ 80% ΣΤΟ 10%

Οι αριθμοί δείχνουν πόσο δύσκολος είναι ο δρόμος.

Σύμφωνα με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, η Ελλάδα εξακολουθεί να οδηγεί περίπου το 80% των δημοτικών αποβλήτων της σε ταφή, ενώ ανακυκλώνεται περίπου το 17,4%.

Ο ευρωπαϊκός στόχος προβλέπει ότι μέχρι το 2035 το ποσοστό των δημοτικών αποβλήτων που καταλήγει σε ταφή πρέπει να έχει περιοριστεί στο 10%.

Από περίπου 80% στο 10%.

Η απόσταση είναι τεράστια και δεν καλύπτεται χωρίς χωριστή συλλογή, εξοπλισμό, υποδομές και πραγματική ανακύκλωση.

Γι’ αυτό κάθε ευρώ που έχει προβλεφθεί για αυτόν τον σκοπό έχει σημασία.

ΟΙ ΧΥΤ ΧΡΕΙΑΖΟΝΤΑΙ – ΑΛΛΑ ΑΠΟ ΠΟΙΑ ΧΡΗΜΑΤΑ;

Οι χώροι τελικής διάθεσης δεν πρόκειται να εξαφανιστούν. Ακόμη και ένα σύστημα με υψηλή ανακύκλωση αφήνει υπόλειμμα που πρέπει να διαχειριστεί.

Άρα το ζήτημα δεν είναι αν η Ελλάδα χρειάζεται ασφαλείς υποδομές τελικής διάθεσης. Τις χρειάζεται.

Το ζήτημα είναι από ποια χρήματα πρέπει να χρηματοδοτηθούν.

Εφόσον υπάρχει διαφορετικός χρηματοδοτικός δρόμος για αυτές τις υποδομές, δεν υπάρχει προφανής λόγος να αποδυναμωθεί ο κουμπαράς της ανακύκλωσης.

Και οποιαδήποτε αλλαγή στη διαδρομή εκατοντάδων εκατομμυρίων δεν είναι απλώς μια τεχνική απόφαση. Αλλάζει το πού θα γίνουν τα έργα, τι έργα θα γίνουν και ποια αγορά θα διεκδικήσει αυτά τα χρήματα.

Αυτό είναι ίσως το πιο ενδιαφέρον κομμάτι της ιστορίας.

ΤΑ ΧΡΗΜΑΤΑ ΑΡΧΙΖΟΥΝ ΝΑ ΕΠΙΣΤΡΕΦΟΥΝ ΣΤΟΥΣ ΔΗΜΟΥΣ

Η ΚΕΔΕ είχε ζητήσει ενημέρωση και απόδοση πόρων προς την αυτοδιοίκηση.

Στις 22 Ιουλίου, ο πρόεδρος της ΚΕΔΕ Λάζαρος Κυρίζογλου ενημέρωσε ότι ξεκινά η διαδικασία απόδοσης χρημάτων στους δήμους.

Σύμφωνα με αυτή την ενημέρωση, σε πρώτη φάση αναμένεται να διατεθούν περίπου 320 εκατ. ευρώ, ενώ ο συνολικός σχεδιασμός έως το τέλος του 2027 προβλέπει πόρους άνω των 800 εκατ. ευρώ για δράσεις ανακύκλωσης και εξοπλισμό.

Χρειάζεται εδώ μία διευκρίνιση: τα 800 εκατ. ευρώ δεν αποτελούν υπόλοιπο του τέλους ταφής. Πρόκειται για ευρύτερο χρηματοδοτικό σχεδιασμό για την ανακύκλωση.

Ακριβώς όμως επειδή τα ποσά είναι μεγάλα, η διαδρομή των χρημάτων αποκτά ακόμη μεγαλύτερη σημασία.

Η ΕΠΙΣΗΜΗ ΘΕΣΗ ΕΙΝΑΙ ΣΑΦΗΣ

Η επίσημη κυβερνητική πολιτική μέχρι σήμερα είναι περισσότερη ανακύκλωση και λιγότερη ταφή.

Το τέλος ταφής παρουσιάστηκε από την κυβέρνηση ως ανταποδοτικό εργαλείο προς την αυτοδιοίκηση για την επιτάχυνση των έργων ανακύκλωσης.

Πρόσφατα και η αρμόδια Γενική Γραμματεία επανέλαβε δημόσια ότι το μεγάλο στοίχημα παραμένει η ανακύκλωση και ότι η επιστροφή των πόρων του τέλους ταφής θα βοηθήσει τους δήμους να αποκτήσουν τον απαραίτητο εξοπλισμό.

Δεν υπάρχει σήμερα ανακοινωμένη αλλαγή αυτής της πολιτικής.

Αυτό ακριβώς κάνει τη φημολογία ενδιαφέρουσα. Αν δεν υπάρχει αλλαγή σχεδιασμού, το θέμα τελειώνει εκεί. Αν όμως υπάρχει σκέψη για διαφορετική χρήση μέρους των πόρων, τότε ανοίγει μια πολύ μεγαλύτερη συζήτηση για την κατεύθυνση που θα πάρει το σύστημα διαχείρισης απορριμμάτων τα επόμενα χρόνια.

ΕΚΕΙ ΒΡΙΣΚΕΤΑΙ ΤΟ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΟ ΘΕΜΑ

Η Ελλάδα χρειάζεται ανακύκλωση.

Χρειάζεται όμως και ασφαλή τελική διάθεση για ό,τι δεν μπορεί να ανακυκλωθεί.

Το ένα δεν καταργεί το άλλο.

Η διαφορά βρίσκεται στο πού κατευθύνονται τα χρήματα που συγκεντρώθηκαν για συγκεκριμένο σκοπό.

Αν το σενάριο που συζητείται δεν επιβεβαιωθεί, δεν υπάρχει υπόθεση.

Αν όμως επιβεβαιωθεί, δεν θα πρόκειται για μια αδιάφορη λογιστική μεταφορά. Θα αλλάζει η ισορροπία ενός συστήματος που σχεδιάστηκε για να μεταφέρει σταδιακά τη χώρα από την ταφή στην ανακύκλωση.

Και μαζί θα αλλάζει κάτι ακόμη: ποια έργα θα χρηματοδοτηθούν και ποια αγορά θα διεκδικήσει αυτά τα χρήματα.

Η Ελλάδα σήμερα θάβει περίπου οκτώ στα δέκα δημοτικά απόβλητά της και μέσα στα επόμενα χρόνια πρέπει να πλησιάσει το ένα στα δέκα.

Το τέλος ταφής δημιουργήθηκε για να βοηθήσει αυτή τη μετάβαση.

Γι’ αυτό η συζήτηση για τη διαδρομή των χρημάτων του δεν είναι ούτε τεχνική λεπτομέρεια ούτε μια ακόμη διαφωνία γύρω από τα σκουπίδια.

Είναι μια συζήτηση για εκατοντάδες εκατομμύρια ευρώ και για το μοντέλο διαχείρισης απορριμμάτων που θα ακολουθήσει η χώρα τα επόμενα χρόνια.

Και κάπου εκεί μένει το ερώτημα: