Η 19η Μαΐου αποτελεί ημέρα ιδιαίτερης ιστορικής φόρτισης για τον ποντιακό ελληνισμό και είναι συνδεδεμένη με τη μνήμη των γεγονότων που σημάδεψαν τις ελληνικές κοινότητες του Εύξεινου Πόντου στις αρχές του 20ού αιώνα. Μέσα σε εκείνη την ταραγμένη περίοδο, ένα από τα πρόσωπα που καταγράφονται συστηματικά σε ιστορικές αφηγήσεις και μαρτυρίες είναι ο Τοπάλ Οσμάν, μια από τις πλέον αμφιλεγόμενες μορφές της εποχής.
Γεννημένος στην περιοχή της Κερασούντας, ο Οσμάν προέρχεται από οικογένεια μουσουλμάνων προσφύγων και τα πρώτα χρόνια της ζωής του περιγράφονται διαφορετικά από τις διαθέσιμες πηγές. Άλλες αναφορές τον εμφανίζουν να εργάζεται σε ελληνικές επιχειρήσεις της περιοχής και άλλες να δραστηριοποιείται στην οικογενειακή εμπορική δραστηριότητα. Εκείνο που εμφανίζεται σταθερά στις περισσότερες ιστορικές καταγραφές είναι ότι ήδη από νεαρή ηλικία συνδέθηκε με κύκλους παραστρατιωτικής δράσης και αργότερα εντάχθηκε σε δομές που σχετίζονταν με το εθνικιστικό κίνημα της εποχής.
Το προσωνύμιο «Τοπάλ», που σημαίνει «χωλός», συνδέθηκε με τραυματισμό που υπέστη και γύρω από τον οποίο έχουν διατυπωθεί διαφορετικές εκδοχές. Η εικόνα του «τραυματισμένου πολεμιστή» αξιοποιήθηκε ώστε να αποκτήσει κύρος και επιρροή στην τοπική κοινωνία, ενώ σταδιακά άρχισε να οργανώνει ένοπλες ομάδες που έδρασαν στον Πόντο και σε άλλες περιοχές της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας.
Κατά τη διάρκεια του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου και ιδιαίτερα στα χρόνια που ακολούθησαν, ο Οσμάν απέκτησε ολοένα μεγαλύτερη δύναμη. Οι ομάδες που συγκρότησε κατηγορήθηκαν για λεηλασίες, εκτοπισμούς, βίαιες επιχειρήσεις και επιθέσεις εναντίον ελληνικών και άλλων χριστιανικών πληθυσμών. Σε μαρτυρίες της εποχής περιγράφονται συστηματικές διώξεις, οικονομική αφαίμαξη κοινοτήτων, καταστροφές περιουσιών και πράξεις ακραίας βίας.
Η δράση του συνδέθηκε στενά με την περίοδο ανόδου του κεμαλικού κινήματος. Ιστορικές αναφορές περιγράφουν επαφές και συνεργασία με τον Μουσταφά Κεμάλ, ενώ οι ένοπλες ομάδες του αξιοποιήθηκαν ως δύναμη επιβολής σε περιοχές όπου υπήρχαν αντιδράσεις ή εστίες αντίστασης. Στο διάστημα που ακολούθησε, ο αριθμός των ανδρών που δρούσαν υπό τις εντολές του αυξήθηκε σημαντικά και η επιρροή του επεκτάθηκε σε μεγάλο μέρος του Πόντου.
Σε ελληνικές ιστορικές αφηγήσεις και πηγές αποδίδεται στον Τοπάλ Οσμάν κεντρικός ρόλος στις διώξεις των Ελλήνων του Πόντου, ενώ αναφέρονται μαζικές εκτοπίσεις, δολοφονίες, εμπρησμοί και πράξεις εκφοβισμού που σημάδεψαν την περίοδο εκείνη. Οι εκτιμήσεις για τον αριθμό των θυμάτων ποικίλλουν ανάλογα με την πηγή και την ιστοριογραφική προσέγγιση, όμως το όνομά του παραμένει άρρηκτα συνδεδεμένο με μία από τις πιο σκοτεινές και τραυματικές ιστορικές περιόδους για τον ποντιακό ελληνισμό.
Παρά την ισχύ που απέκτησε, το τέλος του υπήρξε βίαιο. Λίγα χρόνια αργότερα, σε συνθήκες εσωτερικών συγκρούσεων και πολιτικών ανακατατάξεων στην Τουρκία, βρέθηκε αντιμέτωπος με το ίδιο το σύστημα που είχε υπηρετήσει. Μετά από επεισόδιο που συνδέθηκε με πολιτική δολοφονία και την προσπάθεια απομάκρυνσης ευθυνών από την ηγεσία της εποχής, δόθηκε εντολή σύλληψης και εξόντωσής του. Ο Τοπάλ Οσμάν σκοτώθηκε το 1923, κλείνοντας έτσι έναν κύκλο βίας που είχε αφήσει βαθύ αποτύπωμα στην περιοχή.
