Σημαντικές αλλαγές στο κληρονομικό δίκαιο τίθενται σε εφαρμογή από τις 16 Σεπτεμβρίου 2026, με τον Νόμο 5303/2026 να αντικαθιστά το πέμπτο βιβλίο του Αστικού Κώδικα.
Οι νέες ρυθμίσεις επηρεάζουν μεταξύ άλλων τις διαθήκες, τα δικαιώματα των συζύγων και των συντρόφων, τη νόμιμη μοίρα, αλλά και την ευθύνη των κληρονόμων για τα χρέη του θανόντος.
Αυστηρότεροι έλεγχοι στις ιδιόγραφες διαθήκες
Η ιδιόγραφη διαθήκη εξακολουθεί να ισχύει, όμως προβλέπονται αυστηρότεροι έλεγχοι σε συγκεκριμένες περιπτώσεις. Όταν ο κληρονόμος δεν ανήκει στον στενό οικογενειακό κύκλο ή όταν η διαθήκη εμφανίζεται δύο χρόνια μετά τον θάνατο, προβλέπεται γραφολογική πραγματογνωμοσύνη ενώπιον πιστοποιημένου συμβολαιογράφου.
Παράλληλα, η δημοσίευση των διαθηκών μεταφέρεται από τα Ειρηνοδικεία στους συμβολαιογράφους και συνδέεται με το Ηλεκτρονικό Μητρώο Διαθηκών.
Δικαίωμα σύνταξης διαθήκης αποκτούν πλέον και άτομα από την ηλικία των 16 ετών, ενώ τροποποιούνται οι διαδικασίες για δημόσιες και μυστικές διαθήκες. Προβλέπονται επίσης ειδικές δυνατότητες για άτομα με αναπηρία λόγου.
Ενισχύεται η θέση του επιζώντος συζύγου
Αλλαγές επέρχονται και στην εξ αδιαθέτου διαδοχή. Όταν ο επιζών σύζυγος κληρονομεί μαζί με ένα παιδί, το ποσοστό του αυξάνεται από το 1/4 στο 1/3 της κληρονομιάς.
Εάν δεν υπάρχουν παιδιά, ο σύζυγος αποκτά το σύνολο της περιουσίας, χωρίς να συντρέχουν στην κληρονομιά γονείς και άλλοι συγγενείς.
Παράλληλα, τα σύμφωνα συμβίωσης εξισώνονται ως προς τα κληρονομικά δικαιώματα με τον γάμο, ενώ για πρώτη φορά προβλέπεται κληρονομικό δικαίωμα και για σύντροφο ελεύθερης συμβίωσης, υπό την προϋπόθεση ότι η σχέση είχε διάρκεια τουλάχιστον τριών ετών.
Αλλάζει η νόμιμη μοίρα
Μία από τις σημαντικότερες αλλαγές αφορά τη νόμιμη μοίρα. Το σχετικό δικαίωμα μετατρέπεται από εμπράγματο σε χρηματική απαίτηση.
Έτσι, ο δικαιούχος δεν καθίσταται υποχρεωτικά συγκύριος σε ακίνητα της κληρονομιάς, αλλά μπορεί να απαιτήσει σε χρήμα την αξία του μεριδίου που του αναλογεί. Η απαίτηση μπορεί να εξασφαλιστεί και με εγγραφή υποθήκης.
Παράλληλα, εισάγεται για πρώτη φορά ο θεσμός των κληρονομικών συμβάσεων, μέσω των οποίων θα μπορούν να γίνονται συμφωνίες εν ζωή για τη μελλοντική περιουσία.
Προστασία των κληρονόμων από τα χρέη
Ιδιαίτερη σημασία έχουν οι νέες ρυθμίσεις για τις οφειλές του θανόντος.
Προβλέπεται αυτοδίκαιος διαχωρισμός της προσωπικής περιουσίας του κληρονόμου από την κληρονομική περιουσία. Με αυτόν τον τρόπο, τα χρέη του θανόντος θα συνδέονται με το ενεργητικό της κληρονομιάς, χωρίς να τίθεται σε κίνδυνο η προσωπική περιουσία του κληρονόμου.
Παράλληλα, διατηρείται το ΑΦΜ του θανόντος για την κληρονομιά, ώστε να διευκολύνεται η διαχείριση των σχετικών υποχρεώσεων.
Για όσους έχουν ήδη κληρονομήσει πριν από την έναρξη ισχύος του νέου νόμου, προβλέπεται μεταβατική προθεσμία έξι μηνών για την υποβολή απογραφής και τον περιορισμό της ευθύνης τους μέχρι την αξία της κληρονομιάς.
Οι αλλαγές επιχειρούν να εκσυγχρονίσουν συνολικά το κληρονομικό δίκαιο, επηρεάζοντας τόσο τον τρόπο με τον οποίο συντάσσονται και δημοσιεύονται οι διαθήκες όσο και τα δικαιώματα των μελών της οικογένειας και την προστασία των κληρονόμων από τις οικονομικές υποχρεώσεις του θανόντος.
